Phương Tây đã nhầm khi đánh giá khủng hoảng kinh tế ở Nga?

0
5

Lãnh đạo Nga mệt mỏi với bài toán kinh tế

Những ngày gần đây, mọi sự chú ý trên thế giới đều được đổ về diễn đàn kinh tế thế giới tại Davos, nơi chủ đề được quan tâm nhất là sự trì trệ của kinh tế Trung Quốc sẽ có ảnh hưởng như thế nào đến kinh tế thế giới.
Điều đó khiến cho thế giới dường như ít quan tâm đến một quốc gia khác trong nhóm 5 nước kinh tế mới nổi BRICS đang đối mặt với nguy cơ khủng hoảng kinh tế đã ở rất gần: đó là Nga. Dĩ nhiên, Nga không thể so sánh với Trung Quốc về quy mô nền kinh tế và khả năng tác động tới kinh tế thế giới khi rơi vào trì trệ, nhưng một cuộc khủng hoảng của kinh tế Nga vẫn sẽ là một cú sốc lớn với nền kinh tế toàn cầu ở thời điểm hiện tại.
Dường như sau khi thoát khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế đe dọa nước này từ những tháng cuối cùng của năm 2014 vào giữa năm 2015, sự chú ý của giới kinh tế thế giới dành cho nền kinh tế Nga đã giảm đáng kể.
Việc tránh được một cú sốc lớn với hai tác động kép là các lệnh trừng phạt kinh tế của phương Tây và sự sụt giảm của giá dầu dường như đã chứng tỏ được khả năng lèo lái con thuyền kinh tế của chính phủ của tổng thống Vladimir Putin, bất kể cái giá phải trả là nền kinh tế Nga đã bị xiết chặt hơn bao giờ hết. Các hãng truyền thông phương Tây có vẻ như ngộ nhận rằng, khi Nga đã có thể thoát được nguy cơ khủng hoảng kinh tế trước những sức ép lớn như vậy, sau đó sẽ chẳng còn sức ép nào lớn hơn đủ để đe dọa kinh tế Nga một lần nữa.
Tuy nhiên, họ đã nhầm. Những diễn biến trên thị trường tài chính trong tháng đầu tiên của năm 2016 có vẻ đang là dấu hiệu cho thấy Nga phải đối đầu một lần nữa với nguy cơ khủng hoảng kinh tế.
Trong suốt gần 3 tuần đầu tiên của năm mới, đồng Rup liên tục bị mất giá; đến đỉnh điểm là phiên giao dịch ngày 20.1 đồng Rup đã có mức sụt giá kỷ lục trong lịch sử, thấp nhất mọi thời đại ở mức 81,07 Rup đổi 1 USD. Đây là mức đáy sâu nhất được thiết lập, xô đổ cả kỷ lục trước vào tháng 12.2014 – thời điểm mà đồng Rup giữ vị trí đồng tiền có tốc độ mất giá nhanh nhất thế giới. Cuộc khủng hoảng lần trước cách đây hơn 1 năm đã cho thấy, tỷ giá của đồng Rup là biểu hiện cho sức khỏe của nền kinh tế Nga. Khi đồng Rup sụt giá quá mạnh, kinh tế Nga lập tức chao đảo và chỉ đến khi Ngân hàng trung ương Nga xiết chặt lãi suất lên mức 17% cách đây một năm để ổn định tỷ giá đồng Rup, kinh tế Nga mới bắt đầu ổn định.
Vì vậy, việc Rup đang có mức sụt giá kỷ lục là dấu hiệu cho thấy kinh tế Nga thực sự có vấn đề. Đúng là hiện tại kinh tế Nga đã không còn phải đối mặt với những khó khăn như cách đây hơn 1 năm, khi các lệnh trừng phạt của phương Tây được ban hành một cách đột ngột, nhưng xét một cách tổng thể, những thách thức với khó khăn với kinh tế Nga không những không giảm mà còn có vẻ như đang tăng lên.
Trên thực tế, Nga đang gặp phải nhiều thách thức về kinh tế hơn hẳn so với cách đây hơn 1 năm: các lệnh cấm vận của Mỹ và EU vẫn chưa được dỡ bỏ, trong khi Nga lại đang rơi vào một cuộc chiến kinh tế với Ukraine và Thổ Nhĩ Kỳ là điều chưa xảy ra 1 năm trước đây, nhất là giá dầu vẫn đang tiếp tục giảm mạnh, chỉ còn bằng phân nửa so với cách đây 1 năm.
Nói cách khác, áp lực đối với kinh tế Nga đến từ mọi phương diện, cả từ giá dầu lẫn các cuộc chiến kinh tế và thương mại với hàng loạt các nền kinh tế khác. Thực tế, kinh tế Nga không quá phụ thuộc vào giá dầu, khi mà nguồn thu từ xuất khẩu dầu và khí đốt chỉ chiếm khoảng 13,7% GDP của Nga (dù xuất khẩu dầu chiếm tới 70% kim ngạch xuất khẩu của Nga), so với các quốc gia xuất khẩu dầu khác như Kuwait hay Ả Rập Saudi (chiếm 57,5% và 43,6% GDP từ xuất khẩu dầu) thì sự phụ thuộc vào xuất khẩu dầu của Nga thấp hơn nhiều.
Nhưng sự sụt giảm của giá dầu lại là nguyên nhân hàng đầu khiến cho kinh tế Nga gặp vấn đề và Rup sụt giá mạnh. Nguyên do là Nga không có được một quỹ dự trữ ngoại tệ lớn đủ để giải quyết những rắc rối từ giá dầu giảm như Ả Rập Saudi, trong khi Nga lại không có một nền kinh tế đủ mạnh để chống lưng cho sự sụt giá dầu khi mà nền kinh tế Nga đang bị ảnh hưởng nặng nề bởi các lệnh trừng phạt của phương Tây, gần nhất là những rắc rối về kinh tế và thương mại với Ukraine và Thổ Nhĩ Kỳ.
Sự suy yếu đáng kể của kinh tế Nga, thông qua những rắc rối kinh tế và thương mại với Mỹ, EU, Ukraine và Thổ Nhĩ Kỳ đang khiến cho sức đề kháng của kinh tế nước này giảm đáng kể. Và sự sụt giảm mạnh của giá dầu khi chỉ còn khoảng 27 USD/thùng trong tuần này là cú đấm cuối cùng khiến đồng Rup sụt giá thảm hại.
Chiến lược “hướng Đông” mà tổng thống Putin thiết lập dường như không đạt được những hiệu quả tương xứng đủ để bù đắp những mất mát mà Nga gặp phải do các lệnh trừng phạt của phương Tây, cũng như rắc rối kinh tế với Ukraine và Thổ Nhĩ Kỳ.
Đúng là mức độ hợp tác kinh tế và trao đổi thương mại giữa Nga và các nước châu Á đã tăng lên đáng kể, như Trung Quốc, Ấn Độ và các nước Đông Nam Á, nhưng vẫn ở mức khá khiêm tốn. Chẳng hạn như mức tăng trưởng thương mại của Nga với Trung Quốc sau một loạt các hiệp định lớn được ký kết chỉ là khoảng 3,4% trong nửa đầu năm 2015. Mức dầu và khí đốt trong hợp đồng Nga bán cho Trung Quốc cũng chưa đủ để bù đắp lại khoản thâm hụt do ngành năng lượng Nga mất đi thị trường EU và gần nhất là Ukraine.
Ngoài ra, Nga cũng chịu tác động lớn từ việc kinh tế Trung Quốc giảm tốc và đồng USD tăng giá sau khi Cục Dự trữ liên bang Mỹ (FED) nâng lãi suất. Việc FED nâng lãi suất khiến cho các nhà đầu tư có xu hướng rút USD khỏi các thị trường mới nổi như Nga, đồng thời kinh tế Trung Quốc giảm tốc càng thúc đẩy nhanh quá trình này do các nhà đầu tư đang mất dần niềm tin vào khả năng phục hồi của các thị trường mới nổi trong nhóm BRICS như Nga, Trung Quốc hay Brazil.
Những khó khăn lớn về kinh tế mà Nga đang phải đối mặt là điều không cần phải bàn cãi. Thủ tướng Medvedev đã tuyên bố ngân sách cho hàng loạt các lĩnh vực trọng yếu sẽ bị cắt giảm khoảng 10% trong năm 2016 để bù đắp thâm hụt, trong đó có ý tế và giáo dục; còn bộ trưởng tài chính Anton Siluanov thì cho biết mức thu ngân sách của Nga trong năm 2016 sẽ mất khoảng 38,6 tỷ USD nếu giá dầu cứ thấp hơn 30 USD/thùng như hiện nay.
Động thái mới nhất cho thấy Nga đang thực sự gặp khó khăn về kinh tế là việc tập đoàn đường ống dẫn năng lượng quốc gia Transneft cho biết, các mỏ dầu của Nga sẽ giảm sản lượng khoảng 6,4% trong năm nay. Đây được xem là động thái cho thấy Nga sẵn sàng ngồi vào bàn thương thảo với các nước xuất khẩu dầu mỏ khác như Ả Rập Saudi để tìm cách vực dậy giá dầu, thay vì tiếp tục một cuộc cạnh tranh hao tiền tốn của như trước.
Tìm cách vực dậy giá dầu ở thời điểm hiện tại có lẽ là việc duy nhất mà Nga có thể làm để vực dậy đồng Rup cũng như nền kinh tế nước này. Tất cả những gì có thể thì Nga đã làm trong suốt cả một năm qua, từ tăng cường hợp tác kinh tế với các đối tác truyền thống, tăng cường bán khí tài quân sự cho đến tăng lãi suất trong nước.
Nhưng tất cả dường như chưa đủ để xoa dịu những tác động từ việc giá dầu sụt giảm quá mạnh hiện nay. Nếu không thể vực dậy giá dầu, cũng đồng nghĩa với việc đồng Rup sẽ tiếp tục mất giá, và khi đó thì không ai có thể cứu Nga thoát khỏi một cuộc khủng hoảng kinh tế thực sự.
 (theo Bloomberg, CafeF)

comments