Làm ăn với nhà máy đường hồi hộp như chơi với cọp

Nhà máy đường tự áp mức giá mua mía đối với nông dân. Khi giá đường cao, doanh nghiệp không tăng giá thu mua mía nhưng khi đường rớt giá, lập tức mía bị ép giá thê thảm. Khi đói nguyên liệu, các nhà máy sẵn sàng chụp giật tranh giành nhau nhưng khi đường khó tiêu thụ, tất cả sẵn sàng bỏ rơi nông dân chết đứng trên ruộng mía. Đó là câu chuyện kinh niên ở vùng mía nguyên liệu ĐBSCL.

Làm ăn với nhà máy đường hồi hộp như chơi với cọp

Shares

Lợi nhuận vào tay nhà máy đường, nông dân không sống nổi với cây mía

“Làm ăn với nhà máy đường cũng hồi hộp như chơi với cọp. Bao nhiêu năm trồng mía, cứ vào vụ thu hoạch là dân thấp thỏm không yên”-ông nông dân Trần Văn Lập ở vùng mía nguyên liệu Cù Lao Dung, Sóc Trăng than thở.

Vừa đá bóng, vừa thổi còi

Ông Lập kể, cùng mía Cù Lao Dung rộng lớn 8.000ha, có cả ngàn hộ trồng mía. Hộ chọn bán cho thương lái, hộ chọn ký hợp đồng với nhà máy đường. Hình thức có khác nhưng đều “trần ai lai khổ” như nhau. Thương lái ép giá kiếm lời. Doanh nghiệp thì ép giá bằng cách áp giá thu mua mía dựa trên chất lượng. Thông thường, nhà máy đưa ra hợp đồng với nông dân có giá thu mua mía với điều kiện chất lượng mía phải tốt, đạt 10 chữ đường. Tuy nhiên, khi đến cuối vụ, nhà máy xuống nghiệm thu, nhà máy công bố không đạt chất lượng, buộc nông dân hạ giá xuống. Người trồng mía chỉ biết ngậm bồ hòn làm ngọt vì nếu không chấp nhận, vụ sau không có đầu ra.

“Vụ nào mà mía ế ẩm thì cán bộ xuống đều “đánh” không đạt 10 chữ đường và hạ giá mua mía. Chuyện cho bao nhiêu chữ đường là do nhà máy, chớ nông dân tụi tui làm sao biết. Mấy ổng tự biên tự diễn, chỉ dân chúng tôi là thiệt thôi”-ông Lập bức xúc.

“Nhà máy thường lấy lý do giá đường giảm để giảm nguyên liệu thu mua mía. Nhưng khi giá đường tăng, ít khi thấy họ nâng giá mía lên”-ông Nhan Phai, nông dân ở Trà Cú, Trà Vinh nói. Ông kể, mỗi dịp mía ế ẩm, nông dân lại đến dịp khổ lụy vì bị ép giá. Từng có trường hợp nông dân Trà Cú được thu mua mía thấp hơn giá nhà máy niêm yết nhưng phải ký vào biên lai với mức giá niêm yết. Dân bức xúc phản ánh thì nhà máy trả lời là ký hợp đồng nhờ các đơn vị khác thu mua.

“Vào vụ mía ế, nông dân ôm mía chờ nhà máy xuống thu mua. Hợp đồng có ký kết đàng hoàng. Nhưng chờ mãi không thấy cán bộ xuống. Mía thì khô hạn, teo tóp dần. Đến khi họ xuống thì lại bắt nông dân xuống giá vì mía không đạt chất lượng. Nông dân đường nào cũng thiệt”-ông Phanh ngán ngẩm.

1

Cảnh ghe xuồng ăn chầu nằm chực nhờ nhà máy thu mua mía thường diễn ra ở ĐBSCL

Sống chết mặc bay

Ở nhưng vùng chạy lũ như Phụng Hiệp (Hậu Giang), Cù Lao Dung (Sóc Trăng), nông dân thường phải thu hoạch mía để chạy lũ vào cuối vụ. Ông Nguyễn Văn Đạt, người trồng mía ở Phụng Hiệp nói: “Cứ cuối vụ là ôm mía chờ nhà máy như ngồi trên đống lửa. Nếu thu hoạch không kịp thì mía úng coi như trắng tay”. Ông kể, nông dân bán mía cho nhà máy thông qua hai phương thức tại vườn hoặc tại cầu cảng của công ty. Mỗi lần mía dội, ghe thuyền mọi ngã xếp hàng dài ăn chực nằm chờ ở cầu cảng , có khi mất nhiều ngày trời mới được nhà máy cân mía. Mía để lâu ngày giảm chất lượng, lại bị đè giá. Vòng quay luẩn quẩn khiến người nông dân như mắc bẫy không có lối ra.

“Trồng cây mía, khi được giá lời lãi chẳng mấy đồng. Lúc ế ẩm thì cầm chắc lỗ, thậm chí trắng tay. Nhà nước nói xây dựng vùng nguyên liệu, gắn kết nông dân với nhà máy nhưng nông dân chết chẳng ai cứu”-ông Phan Văn Trí ở huyện Thới Bình, Cà Mau chua xót. Niên vụ trước, người dân huyện ông đốt bỏ tổng cộng 1.800ha mía nguyên liệu vì chẳng có ai thu mua. Hộ ông có 3 công mía, kêu bán cả tháng trời, giá chỉ vài trăm bạc nhưng chẳng ai ngó đến. Ông đốt mía đào đất nuôi tôm. Ông bảo, nhìn ruộng mía phừng phực lửa, thấy người nông dân sao cay đắng vô cùng. Trước đây, mỗi lần đường được giá, nhà máy đổ xô về tranh nhau từng ký mía. Công ty nào cũng khuyến khích người dân trồng mía, hứa thua mua với giá cao. Nhưng đến khi mía ế ẩm, chẳng thấy nhà máy nào xuống. “Giờ không tin nhà máy nữa. Làm cái gì mà sống thì làm. Trồng mía cay đắng lắm rồi”-ông Trí bứt rứt.

Giá đường Việt Nam cao nhất nhì thế giới. Doanh nghiệp đường được bảo hộ, làm ăn có lãi lâu bền. Nhưng đi khắp vùng mía nguyên liệu, ở đâu cũng thấy nông dân cay cực, khổ sở vì cây mía. Nhớ lời Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Cẩm Tú từng nói thẳng, các nhà máy đường chưa quan tâm chia sẻ lợi ích khi giá cao, lúc giá xuống thì gánh nặng lại dồn hết lên vai nông dân. Thực tế chứng minh đúng!

Đất Việt là nơi tự do bày tỏ ý kiến, không có chế độ kiểm duyệt. Rất mong nhận được ý kiến của độc giả.