Hai nửa lá phiếu của Việt Nam

1401
Đại sứ Đặng Hoàng Giang phát biểu tại phiên họp Liên Hiệp Quốc. Web screen capture
Ý kiến của giới quan sát nói quan điểm của Hà Nội về việc Nga xâm lăng Ukraine là “nửa thuận, nửa chống, và thái độ ỡm ờ trước cái ác”.
Hôm 4/3/2022, bà Nataliya Zhynkina, đại biện lâm thời Ukraine tại Việt Nam phản hồi việc Việt Nam bỏ phiếu trắng cho nghị quyết tại Liên Hiệp Quốc lên án Nga xâm lăng Ukraine.
Trang cá nhân của nhà báo Đoàn Bảo Châu dẫn lời bà Zhynkina: “Thành thật mà nói, tôi cảm thấy thất vọng.
Nhiều quốc gia trên thế giới đã bỏ phiếu ủng hộ, thậm chí cả những quốc gia từng bỏ phiếu chống tại Liên Hiệp Quốc về các vấn đề liên quan đến sự xâm lược của Nga đối với Ukraine. Một số nước ASEAN hoàn toàn thay đổi lập trường theo hướng có lợi.
Tuy nhiên, giống như Việt Nam, Ukraine tôn trọng các quyền và lựa chọn có chủ quyền của mọi quốc gia.
Tôi hy vọng rằng Việt Nam sẽ tham gia các nỗ lực của Liên Hiệp Quốc trong việc giải quyết các nhu cầu nhân đạo của người dân Ukraine.
Và chúng tôi vô cùng biết ơn những đóng góp nhân đạo mà người dân Việt Nam đang thực hiện để giúp đỡ người dân Ukraine hiện nay. Có một câu tục ngữ rất hay để miêu tả sự ủng hộ mà chúng tôi nhận được ở Việt Nam: “Cây khoẻ bởi gốc, người khoẻ bởi bạn tốt”. Và chúng tôi cũng rất mạnh mẽ khi có Việt Nam sát cánh cùng chúng tôi.”
Phái đoàn ngoại giao quốc tế bày tỏ sự ủng hộ trước Sứ quán Ukraine tại Hà Nội. Courtesy of Embassy Of Ukraine In Vietnam
“Như vậy cũng đã là tiến bộ lắm rồi”
Ông Trịnh Hữu Long, chủ biên Luật Khoa tạp chí, bình luận: “Nên hiểu như thế nào về bài phát biểu của Đại sứ Đặng Hoàng Giang và lá phiếu của Việt Nam tại Liên Hiệp Quốc về Nghị quyết Ukraine?
Nhiều người nói bài phát biểu của vị đại sứ như vậy là đúng mực, đủ ý, vừa thể hiện chính nghĩa vừa phản ánh lợi ích quốc gia của Việt Nam. Lá phiếu trắng của Việt Nam cũng không có gì lạ.
Nhiều người khác thì bảo tuy không hài lòng với lá phiếu trắng của Việt Nam nhưng thôi thì như vậy cũng đã là tiến bộ lắm rồi.
Số khác lại bức xúc vì bỏ phiếu trắng đồng nghĩa với việc trung lập trước cái ác, và do đó không khác gì đồng lõa với cái ác.
Tôi nghĩ tất cả các ý kiến trên đều đúng và cùng đúng.
Cần thừa nhận thực tế rằng Việt Nam đã có tiến bộ trong cách phản ứng với một vấn đề quốc tế. Bài phát biểu của Đại sứ Đặng Hoàng Giang dựa trên luật quốc tế để lên án các hành vi sử dụng bạo lực trong quan hệ quốc tế và kêu gọi các bên vãn hồi hòa bình, giải quyết các tranh chấp bằng các công cụ ngoại giao.
Không chỉ có trích luật suông và nói đãi bôi, bài phát biểu còn đi xa hơn thế khi đề cao những giá trị chính nghĩa bằng kinh nghiệm chống cường quyền và ngoại xâm của riêng Việt Nam.
Mặc dù không nêu đích danh Liên bang Nga và không gọi hành vi của Nga là xâm lược, không thể hiểu bài phát biểu của Đại sứ Giang theo cách nào khác. Nếu có cái gọi là khôn khéo trong ngoại giao thì bài phát biểu này có thể được coi là một ví dụ.
Mặc dù vậy, ta rất nên hiểu sự tiến bộ của Việt Nam ở đây là so với phát ngôn né tránh ban đầu của Bộ Ngoại giao và so với hiện tượng kiểm duyệt báo chí theo hướng có lợi cho Nga diễn ra trong suốt thời gian qua. Gọi là tiến bộ thì không sai, nhưng cần biết rằng xuất phát điểm như vậy là quá thấp.
Chủ tịch nước CSVN Nguyễn Xuân Phúc và Tổng thống Nga Vladimir Putin ôm hôn nhau thắm thiết. Web screen capture
“Làm ngơ trước cuộc xâm lược của Nga”
Ông Trịnh Hữu Long phân tích thêm: “Bất chấp những lời phát biểu hùng hồn và có phần sâu sắc của Đại sứ Giang, lá phiếu trắng đồng nghĩa với việc Việt Nam làm ngơ trước cuộc xâm lược của Nga vào Ukraine.
Phiếu trắng ở cuộc họp này của Liên Hiệp Quốc có nghĩa là thế nào? Theo điều lệ, cần phải có 2/3 số quốc gia thành viên bỏ phiếu thì một nghị quyết mới được thông qua. Con số 2/3 này chỉ được tính dựa trên số phiếu thuận và chống. Thuật ngữ chính thức của phiếu trắng là “abstention”, và lá phiếu trắng này không được tính.
Nghị quyết của Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc nêu rõ hành vi của Nga là “xâm lược” (aggression), “bất hợp pháp” (unlawful) và “vi phạm” (violation) Hiến chương Liên Hợp Quốc lẫn luật pháp quốc tế. Nghị quyết cũng “lên án” (condemns), và lời lên án nhắm tới một địa chỉ cụ thể: Liên bang Nga.
Những lời lẽ này trong Nghị quyết hoàn toàn phù hợp với tinh thần của bài phát biểu của Đại sứ Giang, chỉ khác ở chỗ nó nêu đích danh Nga và gọi thẳng là “xâm lược”. Vậy là, thay vì nói được làm được, thay vì nói sao làm vậy, chính phủ Việt Nam đã bỏ phiếu trắng, coi như không bỏ phiếu.
Để đơn giản hóa phản ứng của Việt Nam, ta có thể “dịch” lại như sau: Việt Nam chúng tôi lên án, phản đối các hành vi xâm lược nói chung nhưng nếu ai xâm lược thì chúng tôi không có ý kiến.
Bằng cách đó, không phải Việt Nam bỏ phiếu trắng, mà thực ra là bỏ hai nửa phiếu. Một nửa phiếu thuận, một nửa phiếu chống.
Đó là thái độ ngoại giao ỡm ờ của một quốc gia không biết mình muốn gì và không biết giá trị của mình là gì. Ỡm ờ trong những vấn đề vô thưởng vô phạt hay ít rõ ràng trắng đen hơn thì thôi còn châm chước được, nhưng ỡm ờ trong cả những vấn đề đúng sai rõ ràng và căn cốt về nhân tính như thế này thì không thể trách ai lên án nhân cách của mình.
Chẳng người nước ngoài nào bỏ công đọc hay xem bài phát biểu của Đại sứ Giang. Họ chỉ biết lá phiếu trắng mang màu tang tóc của Việt Nam. Lịch sử thế giới đã chính thức ghi nhận Việt Nam đứng về phía cái ác vào một thời điểm mang tính bước ngoặt.
Thái độ ỡm ờ về nhân tính căn bản không bao giờ nên được châm chước, dù cho có tiến bộ bao nhiêu. Người Việt Nam có quyền kỳ vọng và mưu cầu những giá trị tốt đẹp hơn cho đất nước mình. Không ai nói ngoại giao là đơn giản, không ai nói lãnh đạo một quốc gia là dễ dàng, nhưng trong những vấn đề căn cốt, ta không thể bỏ một nửa lá phiếu cho nhân tính của mình.”
Định Tường