Văn hóa Cộng sản của Huawei hạn chế tham vọng toàn cầu của chính họ

Gã khổng lồ viễn thông Trung Quốc mưu tìm việc được chấp nhận ở phương Tây, nhưng với cấu trúc và hệ thống giá trị được rập khuôn theo hình mẫu của đảng cầm quyền Trung Quốc - có thể cản trở những tham vọng toàn cầu của chính nó.

Người sáng lập Huawei Technologies, Nhiệm Chính Phi, từng đề nghị các giám đốc điều hành cấp cao xem lại một bộ phim truyền hình nhiều tập có nhan đề là “Bằng chứng nhận dạng tung tích”. Trong bộ phim truyền hình nhiều tập được phát sóng vào hồi 2009 này, một điệp viên Trung cộng đã thâm nhập vào quân đội Quốc dân đảng trong thời gian Quốc – Cộng hợp tác đã vật lộn đấu tranh suốt nhiều năm để chứng minh lòng trung thành và nhận dạng tung tích của điệp viên cộng sản này sau khi Cộng sản thắng thế trên toàn đại lục.
Ngày nay, 32 năm sau khi ông Nhiệm Chính Phi thành lập gã khổng lồ viễn thông với số tiền đi vay là 3.000 đô la, ông Nhiệm đang vật lộn đấu tranh để chứng minh rằng Huawei là một doanh nghiệp tư nhân và độc lập với chính quyền cộng sản Trung Quốc.
Nhiệm vụ này giờ đây trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Trong những tháng gần đây, chính quyền Trump đã nói rằng Trung Quốc có thể sử dụng thiết bị Huawei để do thám các quốc gia khác, mặc dù không đưa ra bằng chứng. Các nhà chỉ trích cáo buộc rằng công ty này bị chính quyền Trung Quốc kiểm soát. Huawei đã nhiều lần phủ nhận những cáo buộc này, nói rằng họ thuộc sở hữu của các nhân viên của mình và sẽ không bao giờ do thám các khách hàng của mình.
Không kể đến các vấn đề về quyền sở hữu và kiểm soát, vốn là chủ đề của cuộc tranh luận sôi nổi, cuộc đấu tranh của Huawei một phần bắt nguồn từ những xung đột bên trong. Công ty này đã bị ảnh hưởng sâu sắc bởi các đối thủ cạnh tranh phương Tây. Huawei muốn giúp xác định tương lai công nghệ của thế giới, và chính ông Nhiệm đã nói rằng công ty sẽ phải thích nghi để đạt được điều đó.
Nhưng về cốt lõi, từ cấu trúc tổ chức cho đến cách thức xây dựng lòng trung thành của nhân viên trong công ty, Huawei gần giống với đảng Cộng sản Trung Quốc.
Tư duy quản trị kinh doanh của ông Nhiệm “sẽ một cách hiển nhiên mang những dấu ấn rất sâu đậm về văn hóa của đảng cộng sản”, theo một cuốn sách xuất bản năm 2017 “Liệu Huawei có phải đại công ty sẽ sụp đổ tiếp theo?” (Một phiên bản tiếng Anh khác của cuốn sách này được dịch sang tiếng Anh với tựa đề là “Chuyện về Huawei” ).
Mặc dù với giọng điệu ủy mị, ướt át, được đặt tựa theo loại câu hỏi mà ông Nhiệm thường đặt ra đối với nhân viên để truyền cảm hứng cho sự cấp bách – cuốn sách đưa ra những gợi ý về lý do tại sao Huawei lại phải đấu tranh để dung hòa những tham vọng toàn cầu của mình với các giá trị của Trung Quốc. Cuốn sách thu thập mọi nguồn tiếp cận, bao gồm cả các cuộc phỏng vấn với hơn 100 giám đốc điều hành hàng đầu. Nhà văn chấp bút, Tian Tao, một giáo sư chuyên ngành quản trị kinh doanh, là bạn của ông Nhiệm trong hai thập kỷ, và Huawei thỉnh thoảng cũng mang cuốn sách này đi tặng.
Huawei lập luận rằng bản sắc bên trong của họ đã góp phần tạo ra các vấn đề cho chính họ. Bàn về thành quả tài chính mạnh mẽ, Huawei tuyên bố rằng “trên tất cả, bản sắc của Huawei được khách hàng trên hầu hết thế giới tiếp nhận”.
“Tất cả những gì mà chúng tôi có thể làm để giải quyết các vấn đề thuộc về bản sắc là duy trì tính công khai và tính minh bạch, và chúng tôi dự định sẽ làm điều đó”, Huawei nói thêm.
Huawei không phải là định chế đầu tiên của Trung Quốc phải vật lộn với việc làm thế nào để gắn kết với phần còn lại của thế giới.
Từ cuối những năm 1800, Trung Quốc đã tranh luận về việc nên học hỏi bao nhiêu từ phương Tây trong khi vẫn giữ được những gì mà nhiều người coi là giá trị cốt lõi của Trung Quốc: ái quốc, trung quân, những giá trị tập thể được đặt lên trên những quyền cá nhân. Ý tưởng này được biết đến như là “bản chất Trung Quốc, ứng dụng phương Tây”, và kêu gọi  tìm kiếm các công cụ để phục hồi sức mạnh quân sự và kinh tế của Trung Quốc mà không phải vật lộn với các tư tưởng khác như các quyền cá nhân, nền pháp trị và sự minh bạch.
Mô hình đó đã phục vụ một cách đắc lực cho Trung Quốc trong nhiều thập kỷ. Nhưng nó chững lại khi các định chế như Huawei bắt đầu vươn ra khắp thế giới. Nhiều người ở phương Tây lo lắng rằng Huawei không chia sẻ giá trị của phương Tây và có thể trở thành công cụ của một quốc gia độc tài. Sẽ phải mất nhiều hơn vài vòng phỏng vấn trên truyền thông để vượt qua sự ngờ vực đó.
Ông Nhiệm hiểu rõ sự khác biệt giữa hai hệ thống. Trong một bài phát biểu hồi tháng 9 (2018), ông đã chỉ thị cho bộ phận quan hệ công chúng của công ty phải làm nổi bật các giá trị phù hợp với phương Tây của Huawrei để giúp đạt tới sự đồng thuận.
“Chúng tôi có hệ thống giá trị riêng. Chúng tôi không hoàn toàn chấp nhận hệ thống giá trị chính trị phương Tây”, ông Nhiệm đã phát biểu như vậy.
Tuy nhiên, ông nói thêm “Nền văn minh của họ được xây dựng trong hàng ngàn năm. Một công ty nhỏ như Huawei không có khả năng thay đổi điều đó”.
Căn cứ vào nội dung cuốn sách, các bài phát biểu và những lần xuất hiện, ông Nhiệm là một sinh viên tây học. Ông Nhiệm nói rằng ông ngưỡng mộ các hệ thống chính trị và pháp lý của Mỹ vì chúng bảo vệ các doanh nghiệp tốt hơn – điều này không phải là một ý tưởng bất thường vốn vẫn tồn tại trong tầng lớp doanh nhân TQ. Ông đã trả tiền cho các chuyên gia tư vấn của I.B.M. trong gần hai thập kỷ để giúp cho Huawei có được năng lực quản trị kinh doanh theo phong cách Mỹ. Để đuổi kịp các đối thủ phương Tây, như ông đã từng nói, Huawei cần phải “đặt mình vào vị trí của người Mỹ” thậm chí ngay cả khi điều đó có nghĩa là làm tổn thương chính họ.
“Chỉ bằng cách học hỏi từ họ với tất cả sự khiêm nhường của chúng ta thì một ngày nào đó chúng ta mới có thể đánh bại họ”, cuốn sách trích dẫn lời của ông Nhiệm như vậy.
Tuy nhiên, trong khi Huawei hăm hở học hỏi từ phương Tây thì linh hồn của nó lại chìm đắm trong nền văn hóa của đảng cộng sản TQ.
Cuốn sách còn viết rằng “Trong một quốc gia có ít triết lý và kinh nghiệm quản trị kinh doanh, các doanh nhân Trung Quốc đã phải dùng đến văn hóa chính trị truyền thống và văn hóa đảng cộng sản làm kim chỉ nam”.
Cấu trúc của Huawei được nhìn nhận là tương tự một cách đáng kinh ngạc với cấu trúc của đảng cộng sản TQ. Cả hai định chế là Công ty Huawei và đảng cộng sản TQ, mỗi định chế đều được điều hành bởi một nhóm gồm bảy quan chức cao cấp, với những điểm tương đồng thậm chí còn xuống đến tận cơ sở. Huawei gọi chương trình đào tạo quản lý của mình là Trường Đảng Trung ương, danh xưng này vốn là tên một học viện của đảng cộng sản TQ chuyên đào tạo các cán bộ có triển vọng.
Khi nói đến việc xây dựng đội ngũ và xây dựng lòng trung thành, ông Nhiệm đã chuyển sang hệ thống phê và tự phê của đảng cộng sản TQ, trong đó các cán bộ thú nhận những hành vi sai trái của họ. Các buổi sinh hoạt đảng phê và tự phê được gọi là các cuộc sinh hoạt dân chủ”, giống hệt các cuộc họp đảng.
Các tác giả của cuốn sách viết rằng “Đây là di sản của Trung Quốc. Các công ty Tây phương sẽ không bao giờ hiểu được điều này. Thậm chí ngay cả khi hiểu được thì họ vẫn không có khả năng để thực hành”.
Huawei cũng thường xuyên tổ chức các nghi thức đối với các giám đốc điều hành của mình, từ hội đồng quản trị trở xuống, để cam kết tính ngay thẳng và tính trung thực, rất giống với những gì mà đảng cộng sản TQ vẫn tiến hành. Ông Nhiệm, vốn là một cựu kỹ sư quân đội, vì vậy cũng đã tiếp truyền cho Huawei một nền văn hóa quân sự. Thỉnh thoảng, ông đề cập đến các hợp đồng giao dịch kinh doanh lớn như một Chiến dịch Thượng Cam Lĩnh, một hình ảnh liên tưởng đề cập đến một cuộc đụng độ trong Chiến tranh Triều Tiên với cả quân đội Trung Quốc và Mỹ.
Chiến dịch cuối cùng Thượng Cam Lĩnh, theo ông Nhiệm, là vượt qua các đối thủ Hoa Kỳ. Lá thư chức mừng thường niên của năm 2012 của ông Nhiệm đã kết thúc bằng một câu văn như thế này “Với những khát vọng cao cả và tinh thần đồng đội, chúng ta đang vượt qua Thái Bình Dương”, khi đề cập đến lời bài hát của một bài hát nổi tiếng về việc quân đội TQ vượt qua sông Áp Lục để “kháng Mỹ viện Triều”, tức là chiến đấu với quân đội Mỹ và  Nam Triều Tiên trong những năm 1950 – 53.
Ông Nhiệm đã nói với CNBC rằng ông thích sử dụng các thuật ngữ quân sự vì chúng dễ hiểu. Ông nói “Khi tôi không thể tìm được một thuật ngữ tốt hơn để dễ dàng mô tả công cuộc kinh doanh vận hành như thế nào, tôi liền sử dụng thuật ngữ quân sự”.
Tinh thần doanh nghiệp khắt khe của Huawei – được biết đến với tên gọi là “văn hóa chó sói” đối với những người ngoài công ty và nhân viên và là “văn hóa phấn đấu ganh đua” đối với các giám đốc điều hành – có thể truy tìm lần ra những gốc rễ của nó vốn bắt nguồn từ đảng cộng sản TQ.
Cách đây một thập kỷ, khi Huawei bị tấn công sau vụ việc một nhân viên Huawei tự sát, việc này đã gây chấn động ở Trung Quốc, ông Nhiệm đã nhận xét rằng, theo cuốn sách “Có gì sai khi ganh đua phấn đấu? Chúng tôi đã học được điều này từ đảng cộng sản. Chúng tôi sẽ phấn đấu để hiện thực hóa chủ nghĩa cộng sản cho đến tận hơi thở cuối cùng của đời mình”.
Ngay cả vị trí lãnh đạo của ông Nhiệm cũng được nhìn nhận là giống với vị trí lãnh đạo của Đặng Tiểu Bình, cựu lãnh đạo tối cao của Trung Quốc, người đã tiến hành công cuộc cải cách và mở cửa Trung Quốc vào cuối những năm 1970. Đặng đã từ bỏ chức danh của mình trong những năm cuối đời – mặc dù ông vẫn là chủ tịch Hiệp hội hữu nghị của Trung Quốc – nhưng ông giữ quyền tối thượng trong việc ra quyết định ở Trung Quốc cho đến khi qua đời vào năm 1997.
Mặc dù ông Nhậm là giám đốc điều hành của Huawei, nhưng ông nói rằng ông không có quyền ra quyết định ngoại trừ việc phủ quyết các đề xuất và sa thải các giám đốc điều hành. Hồi tuần trước, thư ký hội đồng Huawei, Jiang Xisheng, có nói với các nhà báo rằng ông Nhiệm có quyền phủ quyết hạn chế.
Nhưng trong phạm vi nội bộ Huawei, ông rõ ràng là nhà lãnh đạo tối cao.
“Một người không thể sử dụng quyền phủ quyết và quyền luận tội của người đó một cách quá thường xuyên. Một hoặc hai lần trong một năm đã là đủ, sự răn đe hạt nhân chỉ có tác dụng khi quả bom ấy còn chưa nổ”, cuốn sách đã trích dẫn lời ông Nhiệm như vậy. 
Cam kết tiếp tục cởi mở của Huawei có lẽ không đủ để thuyết phục những ai lảng tráng văn hoá Huawei. Để chiếm được lòng tin ở phương Tây, Huawei cần phải thay đổi DNA của chính mình.
Điều tương tự đang xảy đến với Trung Quốc. Khi các hệ thống giá trị không tương thích nhau và cả hai đều coi nhau là mối đe dọa  sống còn, sẽ khó tìm ra được giải pháp.

Nguồn: Huawei’s Communist Culture Limits its Global Ambitions

SHARE