Thương chiến Mỹ – Trung: doanh nghiệp Việt Nam hưởng lợi gì?

“Tôi chưa thấy bất kỳ điều lợi nào, mà là thêm chuyện phải đối phó với doanh nghiệp Trung Quốc đang làm ăn ở Việt Nam lâu nay!”.

Ông Bùi Giang Long, một Đại lý Logistics tại Sài Gòn, chia sẻ với người viết trong cà phê Chủ nhật 2-6.

Nhằm ‘ăn theo’ chuyện Việt Nam tham gia TPP/ CPTPP, thượng tuần tháng 12-2016, nhà đầu tư Trung Quốc tái khởi động dự án Khu công nghiệp An Dương Hải Phòng, sau hơn 8 năm dậm chân tại chỗ. Dự án có vốn đầu tư FDI được thông báo là 175 triệu USD


Doanh nghiệp có yếu tố Trung Quốc đang đầy ở Việt Nam rồi!


Lo lắng của ông Long xuất phát từ việc nhà nước Việt Nam lâu nay vẫn dành những ưu ái đặc biệt, nhiều khi đến khó hiểu đối với doanh nghiệp nước ngoài có yếu tố Trung Quốc.
Ông Bùi Giang Long, biện giải: “Sở dĩ tôi nhấn mạnh đến yếu tố Trung Quốc, vì rất nhiều công ty ngoại tuy có hồ sơ đăng ký ở các nước ngoài Trung Hoa lục địa, nhưng thực sự họ lại là doanh nghiệp Trung Quốc. Formosa Hà Tĩnh là một đơn cử. Lee&Man Hậu Giang là ví dụ khác.
Việc doanh nghiệp Trung Quốc đang nhăm nhe đấu thầu với khả năng trúng thầu gần như mặc định cho họ ở dự án tuyến cao tốc Bắc – Nam mà dư luận đang phản đối, cho thấy dường như Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn ưu tiên cho họ bởi 16 chữ vàng mà hai Đảng cầm quyền đã thỏa thuận hồi nào. Và ai cũng biết, dân làm ăn đến từ Trung Hoa thời nào cũng vậy, họ luôn giữ thói quen hối lộ với đủ mọi hình thức.
Tôi chợt nhớ tới một định nghĩa đầy chất toàn học mà tiến sĩ Phan Dương Hiệu nói khi nhắc đến ý kiến của người cha là nhà trí thức đáng kính Phan Đình Diệu, đại khái: Những vấn nạn chạy chức chạy quyền, những đại án tham ô tham nhũng ngày hôm nay chứng tỏ ‘quyền’ là một thứ hàng hóa siêu lợi nhuận và người ta phải đút lót như là một cách đầu tư để chạy quyền, rồi khi có nó thì tận thu – tên gọi khác của tham nhũng. 
Tôi cũng nhớ chị Vũ Kim Hạnh (nguyên tổng biên tập báo Tuổi Trẻ) có nói rằng chúng ta vui mừng khi những đại án được đưa ra ánh sáng. Nhưng đó chỉ là bề nổi, để hướng tới triệt tận gốc vấn nạn này thì cần sự đổi mới mạnh mẽ để tăng sự minh bạch. Và để được như thế thì cần phải bỏ sự độc quyền, không thể có minh bạch nếu vừa làm vừa tự kiểm tra. 
Tôi đồng ý với chị Kim Hạnh rằng độ minh bạch nhân với độ tham nhũng có “tích không đổi”. Không có xã hội nào tuyệt đối minh bạch, do vậy cũng không có xã hội nào không có tham nhũng. Nhưng tham nhũng sẽ trầm trọng hơn ở những nơi độ minh bạch thấp như Việt Nam. Mấy chục năm trước, tiến sĩ Phan Đình Diệu đã nói tới đại án. Bây giờ người ta cũng nói tới đại án, vẫn đại án. Thêm cái tên rất thời sự là củi gộc”.
Ông Bùi Giang Long trước khi chuyển sang nghề môi giới logistics, có thời gian dài ông là phóng viên của báo Long An. Lẽ đó nên các vấn đề thời sự chính trị luôn được ông phân tích với thói quen của người từng làm báo.
Việt Nam đứng trước đe dọa chịu sự áp thuế nhập khẩu của Mỹ?


Tiếp câu chuyện của ông Bùi Giang Long, nhà báo Lê Thanh Nhàn của báo Bình Dương cho biết dự án Khu công nghiệp VSIP III (Bình Dương), dù chưa hoàn thành đầu tư hạ tầng, song đã có nhiều doanh nghiệp của Trung Quốc đăng ký đầu tư. Hiện có hơn 20 doanh nghiệp hoạt động trong nhiều ngành nghề khác nhau như linh kiện điện tử, đồ nội thất, cơ khí chính xác, công nghiệp hỗ trợ, dệt may, vật liệu xây dựng… đang chờ thực hiện các thủ tục thuê đất chuẩn bị đầu tư ở VSIP III; trong đó số lượng doanh nghiệp Trung Quốc, đăng ký thuê đất nhiều hơn so với doanh nghiệp đến từ các nước khác.
Ông Bùi Giang Long nói rằng trong ngành nhựa, doanh nghiệp ngành nhựa Trung Quốc đang muốn đầu tư ở Việt Nam để hưởng xuất xứ hàng hóa, bởi Mỹ có khả năng nâng mức thuế nhập khẩu nhóm mặt hàng này từ thị trường Trung Quốc lên 25% trong thời gian tới, trong khi Việt Nam và một số nước khác trong khu vực vẫn đang được áp mức thuế 0%. Chuyện ô nhiễm trong sản xuất ngành hóa dẻo là cảnh báo.
Từ đầu tháng 10-2018, Mỹ bắt đầu áp thuế nhập khẩu 10% từ thị trường Trung Quốc đối với nhóm sản phẩm bao bì nhựa (trước đó là 0%), ngay lập tức các nhà sản xuất nhóm mặt hàng này của Trung Quốc đã đến Việt Nam để tìm cơ hội đầu tư. 
“Mặc dù báo chí đăng tải về dự báo nhiều doanh nghiệp lớn của nước ngoài đều đang dịch chuyển một phần của chuỗi cung ứng của họ vào Việt Nam để giảm thiểu rủi ro chiến tranh thương mại. Tuy nhiên ghi nhận của cá nhân tôi ở ngành giao nhận kho vận, tức liên quan chặt chẽ với việc hàng hóa xuất nhập của doanh nghiệp, tôi chưa nhận thấy chuyển động đó. 
Riêng với doanh nghiệp Trung Quốc, thì lâu nay họ đã đầu tư ở Việt Nam nhiều lắm rồi. Không ít khu công nghiệp có tới tỷ lệ trên 80% doanh nghiệp là Trung Quốc, hoặc có yếu tố Trung Quốc. Giờ họ lại ồ ạt sang Việt Nam để mượn đường xuất khẩu. Đây là nguy cơ để chính quyền Mỹ sẽ tăng thuế suất đối với hàng hóa xuất xứ từ Việt Nam. Vụ thép Trung Quốc dán nhãn mác Việt Nam ở kho hàng ở Cái Mép – Thị Vải mấy năm về trước là ví dụ”. Ông Bùi Giang Long, nói.
“Tôi nghĩ không dễ qua mắt người Mỹ. Các doanh nghiệp Trung Quốc ở Việt Nam tập trung rót vốn ở những khâu cuối trong chuỗi sản xuất để hưởng xuất xứ sản phẩm, nên giá trị gia tăng thấp và ít có chuyển giao công nghệ. Việt Nam không có lợi mà còn nguy cơ bị đe dọa Mỹ áp thuế vì chuyện mượn đường này”. Nhà báo Lê Thanh Nhàn, cảnh báo.
Theo kết quả khảo sát gần đây do Phòng thương mại Mỹ (AmCham) tại Trung Quốc thực hiện, khoảng 30% doanh nghiệp Mỹ hoạt động tại Trung Quốc đang tìm mua linh kiện, hoặc sản xuất bên ngoài Mỹ và Trung Quốc để tránh thuế quan. Phần lớn các doanh nghiệp này sẽ chuyển đến Đông Nam Á hoặc Ấn Độ, trong khi chỉ có 6% cho biết sẽ cân nhắc quay về Mỹ.
Nhiều công ty châu Á khác cũng cho biết, căng thẳng thương mại Mỹ – Trung khiến họ phải nhanh chóng rút khỏi Trung Quốc, đặc biệt trong các ngành cung cấp hàng may mặc và tiêu dùng.
Những số liệu cảnh báo
Nguồn vốn Trung Quốc tăng mạnh và nhanh vào Việt Nam trong thời gian qua khiến không ít ý kiến lo ngại, nhất là trong bối cảnh Trung Quốc đang quyết tâm thực hiện chiến lược “Made in China 2025” nhằm thay thế công nghiệp giá rẻ, tiêu hao nhiều năng lượng, gây ô nhiễm môi trường, bằng sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao.
Do đó, những công nghệ thải loại của Trung Quốc sẽ tìm cách chuyển dịch sang các nước khác và giới phân tích lo ngại Việt Nam có thể nằm trong số đó. Hoạt động đầu tư của các doanh nghiệp dệt may, xơ sợi hay da giày… vốn nằm trong lộ trình điều chỉnh chính sách ngành của Trung Quốc.
Một báo cáo của Ban quản lý Các khu công nghiệp tỉnh Đồng Nai cho biết, từ đầu năm nay có khá nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đến tìm hiểu cơ hội đầu tư; và cũng đã có những dự án cụ thể như trong lĩnh vực thép không gỉ, phía Trung Quốc đề xuất đầu tư nhà máy sản xuất có công suất khoảng 300.000 tấn/năm. Trước đó, cũng chính doanh nghiệp này đã đề xuất đầu tư nhưng chưa được địa phương chấp thuận, vì lo ngại dự án sẽ gây ảnh hưởng xấu đến môi trường do sử dụng công nghệ lạc hậu. Nếu được chấp thuận đầu tư thì đây sẽ là dự án có năng lực sản xuất thép không gỉ lớn nhất tại Đồng Nai.
Một nhà đầu tư khác cũng đến từ Trung Quốc, đề xuất muốn có một khu đất rộng hàng chục ngàn ha để đầu tư khu công nghiệp. Tuy nhiên, tỉnh Đồng Nai đã từ chối vì hiện nay quỹ đất dành để phát triển công nghiệp của địa phương này không còn nhiều.
Từ năm 2010 trở về trước, dòng vốn đầu tư trực tiếp từ Trung Quốc (Foreign Direct Investment, FDI) vào Việt Nam khá khiêm tốn. Trong tốp 10 quốc gia đầu tư vào Việt Nam, hầu như không có tên của Trung Quốc. Nhưng kể từ năm 2011, vốn FDI Trung Quốc vào Việt Nam có sự thay đổi đáng kể. 
Từ năm 2015 trở lại đây, cùng với việc Việt Nam đàm phán ký kết Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), Trung Quốc thường nằm trong tốp 10 quốc gia đầu tư nhiều nhất vào Việt Nam để đón đầu cơ hội thâm nhập thị trường TPP, mà sau này là thị trường theo Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). 
Nếu như năm 2017, nguồn vốn từ Trung Quốc đạt gần 2,17 tỷ USD, thì năm 2018 con số này là hơn 2,46 tỷ USD, thông qua gần 390 dự án mới, 90 dự án tăng vốn và gần 1.030 số lượt góp vốn – mua cổ phần doanh nghiệp trong nước. Cùng thời gian này, Hồng Công cam kết 3,23 tỷ USD thông qua gần 160 dự án mới, 83 dự án tăng vốn và 127 lượt góp vốn – mua cổ phần doanh nghiệp trong nước.
“Có thể trả lời cho thắc mắc khi xảy ra thương chiến Mỹ – Trung, thì doanh nghiệp Trung Quốc đã và đang làm ăn tại Việt Nam hưởng lợi nhiều nhất. Họ có cả hậu thuẫn của Bắc Kinh, của cái gọi là hai Đảng anh em. Doanh nghiệp tư nhân của Việt Nam chỉ cam phận làm công cho họ theo đúng cả nghĩa đen, lẫn bóng!”. Ông Bùi Giang Long, chua chát nhận xét.

SHARE