Quan hệ Việt – Mỹ toàn diện và chìa khóa Biển Đông?

Biển Đông, với vai trò lịch sử của mình, trở thành chìa khóa xử lý tốt nhất cho quan hệ Việt – Mỹ.

Lịch sử gian truân quan hệ Việt – Mỹ
Việt – Mỹ có chiều dài “quan hệ bị bỏ lỡ”, từ thời điểm nhà Nguyễn bắt đầu những chuyến đi sứ Tây phương cho đến khi nhà nước Cộng sản mấp mé được thành lập và được hoàn tất vào năm 1975.
Năm 1829, Chính phủ Mỹ ký với triều đình nhà Nguyễn. A.Andrew Jackson dự định đặt đại diện ngoại giao tại vương quốc Đại Nam và cử ông Shilluber làm lãnh sự, nhưng vua Minh Mạng đã từ chối.
Tháng 11.1832, Tổng thống Hoa Kỳ Jackson giao phó cho Edmond Roberts vốn là một chủ tàu buôn thường qua lại vùng Biển Đông, vai trò đặc sứ để liên hệ thông thương với Việt Nam. Tuy nhiên, do nhà Nguyễn dè dặt về mặt đối ngoại và một phần phái bộ của Mỹ, đứng đầu là Roberts mắc một căn bệnh ở Xiêm, nên ngoại giao Việt – Mỹ đứt quãng.
Năm 1873, , Bùi Viện được vua Tự Đức cử sang Hoa Kì đề nghị đặt quan hệ chính thức và được viện trợ chống thực dân Pháp. Dù đã thuyết phục tổng thống chấp thuận lời yêu cầu đặt quan hệ ngoại giao và giúp đỡ Đại Nam chống Pháp, nhưng vì không có quốc thư đem theo nên chưa thể bàn cụ thể hơn. Sau khi có quốc thư thì chính sách ngoại giao Hoa Kỳ thay đổi theo hướng thân Pháp, dẫn đến quan hệ Việt – Mỹ tiếp tục bị ngắt quãng.
Đến thời điểm 1944 – 1945, chính sách “chống Nhật, ngăn Pháp” của Hoa Kỳ được Hồ Chí Minh chú ý, và ông đã gửi nhiều thông điệp đến Tổng thống Roosevelt tuy nhiên không được hồi đáp. Cố nỗ lực “ngoại giao với Hoa Kỳ” tiếp tục được Hồ Chí Minh tiến hành dưới thời Tổng thống Truman, dù cố gắng hướng niềm tin đến “những người bảo vệ và chiến đấu cho công lý thế giới”, và với mục tiêu “độc lập hoàn toàn, hợp tác toàn diện với Hoa Kỳ”, nhưng kết quả phía “Cộng sản 100%” đã khiến Washington trở nên lạnh nhạt.
Sau sự kiện 1975, Việt – Mỹ lại đánh mất cơ hội quan hệ khi mà Hà Nội, dưới góc nhìn của nhà ngoại giao Trần Quang Cơ, “đã từ chối lời đề nghị ‘bình thường hóa quan hệ không điều kiện của Mỹ, và làm cao trước việc ASEAN ngỏ ý muốn Việt Nam tham gia tổ chức khu vực này”.
Tại sao Biển Đông?
Biển Đông trở thành vai trò then chốt giúp Việt – Mỹ gắn chặt vào nhau, tái thiết lập mối quan hệ “hợp tác toàn diện” có từ thời Hồ Chí Minh.
Biển Đông là nơi mà chủ quyền của Việt Nam và quyền tự do hàng hải của Mỹ gặp nhau. Trong khi đó, Trung Quốc trở thành mục tiêu chung mà cả hai quốc gia đều tìm cách ngăn chặn, “ý đồ, thủ đoạn và sự trỗi dậy” mang tính phá vỡ ổn định, hòa bình trong khu vực. Việc cả hai có những vai trò và quyền lợi tối quan trọng ở vùng Biển Đông giúp cho cả hai quốc gia tìm thấy tiếng nói chung và sự thống nhất trong công nhận vai trò của nhau.
Đối với Việt Nam, Mỹ trở thành quốc gia có thế lực nhất bảo hộ cho quyền tự do hàng hải ở Biển Đông. Đối với Washington, Hà Nội trở thành một trong những quốc gia giữ vai trò đi đầu và xứng đáng nhất trong ngăn chặn sự trỗi dậy đầy bất ổn của Bắc Kinh, thay vì Manila – một quốc gia đồng minh nhưng vấn đề Biển Đông lại thiếu sự thống nhất qua các đời Tổng thống.
Yếu tố “Cộng sản 100%”, vốn ngăn cản mối quan hệ tương giao từ năm 1945-1946 trở nên nhạt nhòa trước quyền và lợi ích cốt lõi của hai quốc gia bị đe dọa. Và quan trọng hơn, bản thân nhà nước Việt Nam hiện nay thực tế là một quốc gia “lớp cộng sản, nội dung tư bản”.
Đó chính là lý do vì sao, nhiều năm trở lại đây, ngoại giao Việt Nam trở nên “hoan nghênh” các quốc gia đóng góp cho hòa bình và ổn định của khu vực Biển Đông. Và Việt Nam trở nên khôn ngoan hơn khi mới đây, thay vì kêu gọi “các nước kiềm chế về Biển Đông”, Hà Nội đã mạnh mẽ tuyên bố, Trung Quốc cần phải rút nhóm tàu khảo sát ra khỏi vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa Việt Nam. Và kêu gọi, “các nước liên quan và cộng đồng quốc tế cùng nỗ lực đóng góp nhằm bảo vệ và duy trì lợi ích chung này”.
Ngay lập tức, Bộ ngoại giao Mỹ đã ra tuyên bố chính thức, trong đó khẳng định, “việc sử dụng quân sự [của Trung Quốc] để khiêu khích, hăm dọa, đối đầu các nước trong khu vực đã đe dọa đến nền hòa bình và ổn định.” Chỉ ra cách mà Bắc Kinh gia tăng áp lực đối với các nước ASEAN, làm “bộc lộ ý định của Trung Quốc trong việc khẳng định quyền kiểm soát tài nguyên dầu mỏ, khí đốt tại Biển Đông.” Từ đó, Mỹ yêu cầu Bắc Kinh “ngừng các hành động bắt nạt và kiềm chế các hành động gây hấn và làm bất ổn tình hình trong khu vực”.
Lòng dân ủng hộ, không dừng lại
Vào tháng 10.2017, ông Nguyễn Phú Trọng trong đợt tiếp xúc cử tri đã khẳng định, trong công tác xử lý cán bộ vi phạm và tham nhũng, “Lòng dân ủng hộ, đang làm rồi phải làm tiếp, không dừng lại.” Nếu đặt quan điểm này trong quan hệ Việt – Mỹ thì thực tế là không khác bao nhiêu.
Tin về Mỹ lên tiếng ủng hộ tạo một sự phấn khởi trên mạng xã hội Facebook, thông qua những chia sẻ và bình luận của các Facebooker có lượt theo dõi lớn.
Facebooker Phạm Việt Thắng hứng khởi chia sẻ trong ngày 21.7.
“’Bạn vàng’ xâm phạm lãnh thổ ta, khiêu khích ta, vây hãm ta; còn ‘kẻ thù’ thì đang lên tiếng bảo vệ ta.”
Facebooker Trần Đình Thu thậm chí còn đi xa hơn, khi ông vừa hoan nghênh mối quan hệ Việt – Mỹ thông qua vấn đề Biển Đông, vừa dự báo một xu thế xoay trục không thể ngăn cản.
“Xu thế thoát ly khỏi Trung Quốc để xoay trục là không thể ngăn cản”.
Những tâm lý “phấn khởi, lạc quan, tin tưởng” của người dùng mạng xã hội, những hot facebooker (có số lượt tương tác lớn, tác động mạnh mẽ đến không ít tư tưởng người dùng Facebook) là điều đáng bàn, và ở một góc cạnh nào đó nó thể hiện thuộc tính “lòng dân”. Do đó, lắng nghe xu hướng này, nắm bắt và phát triển nó thành một xu hướng chủ đạo trong ứng xử ngoại giao là điều mà nhà nước Việt Nam nên làm.
Câu chuyện lịch sử về mối quan hệ bang giao Việt – Mỹ kể từ thời điểm (1829) đến nay (2019) là 190 năm, và nó đang cho thấy, xu hướng đang tốt lên. Nếu Hà Nội biết nắm bắt cơ hội và tình thần hướng Mỹ như Hồ Chí Minh, bớt đi sự dè dặt thời kỳ nhà Nguyễn và tâm lý “làm cao” sau năm 1975, thì chắc chắn, vấn đề Biển Đông sẽ được giải quyết ổn thỏa hơn, trên nguyên tắc hòa bình và ổn định được duy trì.
Xu thế “toàn diện” Việt-Mỹ là không thể tránh khỏi trước dã tâm ngày càng lớn của Bắc Kinh, nhất là khi lòng dân đã ủng hộ. Và các lần Đại hội Đảng về sau có được tổ chức thành công hay không cũng chính dựa vào đối sách “toàn diện” đến đâu với Mỹ.
Biển Đông, với vai trò lịch sử của mình, trở thành chìa khóa xử lý tốt nhất cho quan hệ Việt – Mỹ.

Theo Việt Nam Thời Báo

SHARE