Chính quyền Biden sẽ xây dựng « chính sách hiện hữu hơn » với ASEAN

109

Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực – RCEP mà 15 nước châu Á-Thái Bình Dương ký ngày 15/11/2020 được cho là một thành công của Trung Quốc trong việc mở rộng ảnh hưởng trong khu vực, chỉ hai tháng trước khi tổng thống Mỹ Donald Trump kết thúc nhiệm kỳ.

Nhiều nhà quan sát cho rằng, chính quyền của tổng thống tân cử Joe Biden cần xây dựng một « chính sách hiện hữu hơn » tại Đông Nam Á, khu vực trọng tâm trong chiến lược « Ấn Độ-Thái Bình Dương tự do và mở » nhằm khống chế ảnh hưởng của Trung Quốc.Chính sách xoay trục sang châu Á khởi xướng dưới thời tổng thống Barack Obama và được tổng thống Mỹ Donald Trump dồn dập đẩy mạnh với những chiến dịch bảo vệ tự do hàng hải ở Biển Đông : 8 chiến dịch cho đến tháng 11/2020, 8 chiến dịch trong năm 2019, 6 trong năm 2018 và 4 chiến dịch mỗi năm từ 2015-2017, theo thống kê của South China Morning Post ngày 14/11.

Biển Đông « trở thành một mặt trận quan trọng đối với cạnh tranh chiến lược Mỹ-Trung », theo ông Ngô Sĩ Tồn (Wu Shicun), giám đốc Viện Nghiên cứu Biển Đông của Trung Quốc, vì vậy, tân chính quyền Mỹ « sẽ tiếp tục quan tâm đến Biển Đông ». Điều này được thể hiện qua việc bà Michele Flournoy, ứng viên sáng giá vào vị trí bộ trưởng Quốc Phòng trong chính quyền mới, nổi tiếng là thứ trưởng Quốc Phòng có lập trường cứng rắn đối với Trung Quốc dưới thời tổng thống Barack Obama.

Chính quyền « Biden sẽ xây dựng chính sách đối ngoại về Đông Nam Á », để khẳng định « Hoa Kỳ sẽ là một đồng minh hiện hữu hơn », theo một số nhà phân tích được trang VOA trích dẫn ngày 13/11, nhưng chiến lược này có lẽ đi theo hướng « cân đối hơn và thận trọng hơn ». Thực vậy, Hoa Kỳ đã lên tiếng bênh vực các nước Đông Nam Á, phản đối các yêu sách phi pháp của Trung Quốc và thường xuyên điều chiến hạm đến Biển Đông. Các chiến dịch tuần tra vì tự do hàng hải của Mỹ, dĩ nhiên khiến Bắc Kinh tức giận, nhưng cũng khiến các nước Đông Nam Á lo ngại căng thẳng, nguy cơ đối đầu ngoài ý muốn và bị kẹt giữa hai cường quốc.

Ngoài ra, theo nhận định của giáo sư Carl Thayer, đại học New South Wales (Úc), các quan chức của chính quyền Biden sẽ tham gia các cuộc họp cấp cao với các đồng nhiệm Đông Nam Á để khẳng định « Chúng tôi (Hoa Kỳ) đã trở lại ! ». Tổng thống Donald Trump không tham dự những Hội nghị thượng đỉnh của ASEAN trong những năm gần đây, trong khi sự hiện diện của ông rất được trông đợi và có thể làm thay đổi cán cân.

Trang The Diplomat cho rằng chính quyền Biden sẽ « đầu tư » nhiều hơn vào ngoại giao ở Đông Nam Á. Trong khi ASEAN là trọng tâm trong chiến lược « Ấn Độ-Thái Bình Dương tự do và mở », một chiến lược nhằm khống chế ảnh hưởng ngày càng gia tăng của Trung Quốc, nhưng nhiều vị trí ngoại giao quan trọng ở trong vùng vẫn bị bỏ trống.

Về mặt thương mại, phát biểu trong khuôn khổ Hội nghị Cấp cao ASEAN ngày 14/11, cố vấn an ninh quốc gia của Nhà Trắng, ông O’Brien nhấn mạnh ASEAN là đối tác thương mại thứ 4 của Mỹ với tổng trao đổi song phương lên đến 354 tỉ đô la năm 2019. Tuy nhiên, chính quyền của tổng thống Trump, một mặt hứa ủng hộ mạnh mẽ các nước đối tác Đông Nam Á để có thể đối phó với sức mạnh của Trung Quốc, mặt khác lại sẵn sàng điều tra và trừng phạt những nước nhỏ, có thặng dư thương mại với Mỹ.

Tổng thống Donald Trump, ngay sau khi nhậm chức vào năm 2016, đã rút Hoa Kỳ khỏi Hiệp định Tự do xuyên Thái Bình Dương – TPP, được coi là một đối trọng của RCEP, để ưu tiên những thỏa thuận thương mại song phương mà Hoa Kỳ có lợi thế. RCEP là một thắng lợi lớn của Trung Quốc, với thị trường chiếm đến 30% GDP toàn cầu. Trang The Diplomat cho rằng chính quyền Biden có thể sẽ chấm dứt những quyết định « trái khoáy » dưới thời Trump và ít nhất trong bốn năm tới, sẽ đưa ra những quyết định thích hợp hơn với mỗi chính phủ trong vùng.

Tóm lại, chính quyền của tổng thống tân cử Joe Biden sẽ có một chính sách đối với Đông Nam Á « chặt chẽ hơn » và « ít mâu thuẫn hơn » nhưng vẫn tiếp tục tăng cường hiện diện để khống chế ảnh hưởng của Trung Quốc ở trong vùng.

Theo RFI