Biểu tình ở Hồng Kông: thế trận đang nghiêng về phía Bắc Kinh

Đó là những ngày hỗn loạn ở Hồng Kông. Hôm thứ Tư, cảnh sát đã bắn hơi cay và đạn cao su vào những người biểu tình buộc các nhà lập pháp phải hoãn một cuộc tranh luận về dự luật cho phép dẫn độ sang Trung Quốc đại lục – một biện pháp đã khiến những người dân Hồng Kông lo ngại rằng họ sẽ phải chịu sự trừng phạt của Đảng Cộng sản TQ.Cơ quan lập pháp hiện đang nằm trong tay nhà lãnh đạo hiện tại của Hồng Kông, bà Lâm Trịnh Nguyệt Nga (Carrie Lam), một công chức trọn đời được Bắc Kinh chọn cách đây hai năm để lãnh đạo lãnh thổ này. Hôm thứ Tư, bà này đã so sánh những người biểu tình với những đứa trẻ hư hỏng và cam kết sẽ duy trì đấu tranh cho dự luật dẫn độ.Giữ lập trường cứng rắn, bà Lâm Trịnh Nguyệt Nga đang lặp lại quan điểm cứng rắn của ông chủ Tập Cận Bình, người chủ trương đàn áp xã hội dân sự khắp Trung Quốc và dập tắt mọi bất đồng chính trị có thể manh nha trên TQ đại lục.Lập trường của bà Lâm Trịnh Nguyệt Nga cho thấy mối quan hệ giữa Hồng Kông và Trung Quốc đại lục trong những năm gần đây đã nghiêng về Bắc Kinh mạnh mẽ như thế nào. Nếu bà Lâm Trịnh Nguyệt Nga thành công trong việc trấn áp các cuộc biểu tình và thông qua được dự luật dẫn độ, Bắc Kinh sẽ lập tức qua mặt các tòa án độc lập của Hồng Kông và mở rộng thẩm quyền đối với người dân và du khách trong lãnh thổ bán tự trị này – điều này có khả năng phá vỡ vị trí độc nhất vô nhị là một trung tâm tài chính toàn cầu của Hồng Kông.Cuộc đấu tranh xoay quanh dự luật dẫn độ đang diễn ra trong bối cảnh gia tăng sự cạnh tranh địa chính trị giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ, làm dấy lên nỗi sợ hãi từ lâu trong số những người theo đường lối cứng rắn ở Trung Quốc rằng các thế lực thù địch đang sử dụng Hồng Kông để làm căn cứ lật đổ đại lục.Bắc Kinh đã không ngần ngại hỗ trợ kế hoạch của bà Lâm Trịnh Nguyệt Nga nhằm cho phép chính quyền đặc khu Hồng Kông lần đầu tiên dẫn độ người dân về đại lục mà không có biện pháp bảo vệ.Nhiều người dân Hồng Kông lo lắng rằng quan chức TQ cộng sản sẽ sử dụng dự luật này để bắt giữ những người bất đồng chính kiến và những người chống lại đảng cộng sản TQ, để xét xử những tội danh ngụy tạo. Cuộc biểu tình vào hôm Chủ nhật đã thu hút tới một triệu người, hoặc một phần bảy cư dân Hồng Kông.Trước đây Hồng Kông đã từng trải qua những biến động tương tự. Hồi mùa hè năm 2003, Trưởng đặc khu hành chính đầu tiên, trùm tài phiệt ngành vận tải đường biển Đổng Kiến Hoa (Tung Chee-hwa), đã cố gắng thông qua một đạo luật an ninh nghiêm ngặt mà giới lãnh đạo cộng sản Trung Quốc cứ nằng nặc đòi lãnh thổ thuộc địa cũ của Anh này phải chấp nhận.Hồi đó, ông Đổng và cấp trên của ông ta tại Bắc Kinh đã phải rút lui trước các cuộc biểu tình rầm rộ và nhanh chóng xoa dịu sự tức giận của công chúng.Nhưng bà Lam hiện nay có lập trường rất khác, và nếu dự luật dẫn độ được thông qua – như nhiều người dự đoán – nó có thể tạo ra cơ sở cho một nỗ lực đổi mới để ban hành đạo luật an ninh quốc gia, được biết đến với tên gọi là Điều 23, vốn đã bị thất bại vào năm 2003.Đạo luật chống lại sự kích động, lật đổ, ly khai và phản quốc đó sẽ cho phép chính quyền tiến hành các cuộc bố ráp và đóng cửa các tờ báo mà không cần đến lệnh của tòa án. Đạo luật này từ lâu đã là ưu tiên hàng đầu của đảng cộng sản TQ, và việc thông qua nó sẽ là một chiến thắng chính trị quan trọng đối với ông Tập về một thành tích mà các bậc tiền nhiệm của ông ta là Giang Trạch Dân và Hồ Cẩm Đào, đã không thực hiện được.Trong những năm gần đây, Bắc Kinh sẵn sàng để can thiệp công khai vào đời sống chính trị của Hồng Kông hơn nhiều, và trong một số khía cạnh quan trọng, sự khác biệt giữa bây giờ và năm 2003 không chỉ ở mỗi ông Tập Cận Bình.Những người thân Bắc Kinh hiện đang chiếm đa số trong Hội đồng Lập pháp Hồng Kông – 43 trên 70 ghế – so với năm 2003. Lực lượng của họ hiện nay chủ yếu là các chính trị gia chuyên nghiệp, thay vì các nhà tài phiệt quý tộc từng thống trị cơ quan lập pháp. Các nhà tài phiệt đã cho thấy một sự độc lập hơn, ngay cả khi họ thường đứng về phía chính quyền chống lại phe đối lập thân dân chủ.Năm 2003, nỗ lực thúc đẩy đạo luật an ninh quốc gia đã thất bại khi một trong những ông trùm đó, James Tien, bày tỏ sự lo ngại về các cuộc biểu tình lớn. Đảng chính trị thân phe doanh nghiệp của ông đã rút lại sự ủng hộ đối với dự luật này, vô hiệu hóa quyền lập pháp của phe đa số.Nhưng điều đó ít có khả năng xảy ra với các nhà lập pháp hiện đang tại nhiệm. Một số những người không giàu có và phụ thuộc nhiều vào mức lương 151.600 đô la của chính quyền và các khoản phí hào phóng.“Tất cả bọn họ đều là nghị gật mà thôi”, ông Tiên đã nói như vậy trong một cuộc phỏng vấn hôm thứ Tư về những người kế nhiệm ông trong cơ quan lập pháp. “Nguyên nhân của việc tất cả bọn họ đều là nghị gật là rằng trong 15 năm qua là vì họ thay nghiêng dần sang phía ảnh hưởng của Trung Quốc đại lục hơn”.Trong hệ thống chính trị hai pha trộn của Hồng Kông, vừa truyền thống thực dân Anh lẫn kiểm soát của đảng cộng sản – chỉ một nửa số ghế trong cơ quan lập pháp được bầu trong cuộc tổng tuyển cử. Hầu hết phân nửa còn lại là người của các tập đoàn công nghiệp và kinh doanh, và nền kinh tế đang phát triển của Trung Quốc có nghĩa là Bắc Kinh đang có ảnh hưởng đòn bẩy lớn hơn đối với nền kinh tế Hồng Kông so với một thập kỷ trước, đặc biệt là về bình diện tài chính.Bà Lâm, Trưởng đặc khu hành chính Hồng Kông, được Bắc Kinh chọn sau khi bà cố gắng làm hòa giải viên trong các cuộc biểu tình ủng hộ dân chủ hồi Dù vàng năm 2014, đóng cửa nhiều khu vực của Hồng Kông trong nhiều tháng. Vào thời điểm đó, bà Lâm là quan chức cao cáp thứ hai của chính quyền Hồng Kông.Nhưng niềm hy vọng của những người ủng hộ dân chủ rằng bà Lâm sẽ theo đuổi một đường lối dung hòa giữa các yêu cầu của Bắc Kinh và các yêu cầu của công chúng vì một nền dân chủ đa nguyên chính trị lớn hơn đã nhanh chóng bị tan vỡ, vì bà Lâm không hề sẵn lòng thỏa hiệp với các vấn đề trọng tâm.Bà Lâm cho rằng dự luật dẫn độ là cần thiết để trám lại kẽ hở mà vốn cho phép tội phạm trốn tránh công lý khi ẩn náu trong lãnh thổ Hồng Kông. Hai trong số bảy thành viên của Ủy ban Thường vụ Bộ Chính trị ĐCS Trung Quốc – Vương Dương và Hàn Chính – đã kêu gọi phê chuẩn dự luật này.Đây là lần đầu tiên kể từ khi Hồng Kông trở lại dưới ách cai trị của Trung Quốc đại lục vào năm 1997, hai thành viên của Ủy ban Thường vụ Bộ Chính trị ĐCS Trung Quốc đã lên tiếng về một vấn đề của Hồng Kông. Ba quan chức cấp bộ trưởng trong chính quyền trung ương cũng đã tán thành dự luật này.Trước đây, các nhà lãnh đạo cấp cao của Trung Quốc đã bị kiềm chế nhiều hơn vì lời hứa của Bắc Kinh về việc trao cho lãnh thổ này “ mức độ tự trị cao”.Năm 2003, ông Tiến đã bay tới Bắc Kinh sau khi nửa triệu người tuần hành chống lại luật  an ninh quốc gia và gặp gỡ với ông Liao Hui, người sau đó là bộ trưởng phụ trách các vấn đề Hồng Kông và Ma Cao. Họ đã có một cuộc trò chuyện thân mật, trong đó ông Liao Hui chỉ nói bóng gió về quan điểm của mình, và ông Tiến đã trở về Hồng Kông với ấn tượng lầm lạc rằng ông Liao Hui đã trao cho ông quyền tự do quyết định để ông và đảng của ông bỏ phiếu như thế nào.Hôm thứ Tư, khi ngồi trong phòng họp có tường bằng da lộn nhìn ra vịnh Victoria, ông Tiến có nói rằng “Thỉnh thoảng, có lẽ chúng tôi đã quá lịch sự và không trình bày quan điểm của mình một cách rõ ràng”. “Tôi nghĩ rằng tôi đã thuyết phục được ông ấy là vấn đề này nghiêm trọng như thế nào và ông ấy đã gật đầu tán thành”.Loại “hiểu lầm văn hóa của người Hoa Hồng Kông và người Trung Hoa đại lục là một trong những vấn đề không cho phép chúng tôi xây dựng lòng tin”, ông Christine Loh, một nhà lập pháp trước đây và là thứ trưởng phụ trách các vấn đề môi trường đã nói như vậy. Bắc Kinh giờ đây đã trực tiếp hơn. Quan chức của TQ đại lục thường triệu tập các chính trị gia và các nhà lãnh đạo doanh nghiệp Hồng Kông tới dự các cuộc họp tại trụ sở chính của Đảng Cộng sản TQ, một tòa nhà chọc trời, với một quả cầu quan sát bốn tầng màu bạc, trông giống như một cảnh trong phim Người dơi – Batman.Ông Tập hiện vẫn chưa bình luận công khai về dự luật này, và ở Hồng Kông đang có những tranh luận về việc Tập Cận Bình nghĩ sao về tình hình căng thẳng trong lãnh thổ này. Khi các đài truyền hình phát sóng trực tiếp tin tức cảnh sát xung đột với những người biểu tình ở Hồng Kông hôm thứ Tư, đài truyền hình nhà nước Bắc Kinh chỉ truyền đi tin tức về chuyến thăm chính thức của ông Tập tới hai quốc gia láng giềng Kyrgyzstan và Tajikistan.Các đồng minh của Bắc Kinh tại Hồng Kông nói rằng chính bà Lâm, chứ không phải là Bắc Kinh đã đề xuất dự luật dẫn độ và đã thúc đẩy việc thông qua dự luật này. Bà tuyên bố dự luật này là phản ứng của bà đối với một vụ án liên của một người đàn ông Hồng Kông bị buộc tội giết bạn gái trong một chuyến đi đến Đài Loan. (Tuy nhiên, các quan chức ở Đài Loan đã phản đối dự luật này và nói rằng họ sẽ không dẫn độ người này nếu ông ta có quá cảnh Đài Loan).Bà Lâm bị dư luận rộng rãi lên án không chỉ bởi phe đối lập dân chủ ở Hồng Kông mà còn bị lên án, một cách lặng lẽ hơn, bởi các chính trị gia thân Bắc Kinh. Họ nói rằng bà đã đánh giá sai dư luận, xử lý sai vấn đề và gây ra một cuộc khủng hoảng chính trị đã làm tổn hại đến vị thế quốc tế của Hồng Kông.Tuy nhiên, tại thời điểm này, sẽ khó cho Bắc Kinh rút lui mà không phải hy sinh bà Lâm.Cả ba người tiền nhiệm của bà Lâm, với tư cách là Trưởng đặc khu hành chính Hồng Kông dưới sự cai trị của Trung Quốc đại lục đều đã rời khỏi nhiệm sở lặng lẽ, không một ai ra ứng cử một nhiệm kỳ thứ hai. Bắc Kinh không nhiệt tình lắm đối với quá trình lựa chọn nghiêm khắc nếu có sự từ chức khác.Các cơ quan tuyên truyền của Trung Quốc cáo buộc những người phản đối dự luật là cấu kết với các thế lực thù địch nước ngoài. Các chính trị gia ủng hộ Bắc Kinh ám chỉ các chuyến công du của các nhà lãnh đạo dân chủ Hồng Kông tới Washington hồi mùa xuân này để gặp Phó Tổng thống Mike Pence và các quan chức Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ.Ông Tiến, người đã thay đổi chính kiến khiến cho dự luật an ninh quốc gia hồi năm 2003 bị thất bại, cho biết kế hoạch dẫn độ có thể gây ra nhiều vấn đề lớn hơn cho các doanh nghiệp Hồng Kông so với các đạo luật trước đó. Nhưng ông nói rằng ông không muốn tranh đấu với Bắc Kinh vào thời điểm khi mà Hoa Kỳ, theo như ông cảm nhận, dường như đang cố gắng hết sức để ngăn chặn sự trỗi dậy của Trung Quốc.Ông nói “Trong cuộc đối đầu Hoa – Mỹ, tôi đứng về phía Trung Quốc, trong cuộc giao đấu giữa Tổng thống Trump và Tập Cận Bình, tôi đứng về phía Tập Cận Bình”.Ông dự đoán rằng cơ quan lập pháp sẽ thông qua dự luật này vào tuần tới, và nói rằng ông và các nhà lãnh đạo doanh nghiệp khác bây giờ chỉ còn muốn ngăn chặn nó khỏi bị lạm dụng.Chính quyền cũng giành được thế thượng phong hồi năm năm trước, khi những người biểu tình làm tê liệt các khu vực của Hồng Kông khi yêu cầu bầu cử tự do để lựa chọn nhà lãnh đạo kế nhiệm cho lãnh thổ này. Chính quyền từ chối thừa nhận, và sau hai tháng chờ đợi, cảnh sát đã giải tán những người biểu tình còn lại. Dự luật về dẫn độ, mặc dù vậy đã kích thích dư luận công chúng theo một cách khác. Nhiều người dân coi đó là một nỗ lực của chính quyền, như vào năm 2003, để tước đi các quyền mà họ đã được hưởng từ lâu và khiến cho họ có nguy cơ bị bắt giữ cao hơn.Emily Lau, một nhà cựu lập pháp và là nữ chủ tịch của đảng Dân chủ của đặc khu Hồng Kông nói “Chúng tôi không có dân chủ, nhưng vẫn được thụ hưởng một mức độ tự do cá nhân cũng như luật pháp và tư pháp độc lập, và chúng tôi không muốn bị tước đoạt chúng”.
Nguồn: “In Battle for Hong Kong, the Field Has Tilted Toward Beijing”

SHARE