Bắc Kinh ‘tăng kiểm soát mà không cần dùng vũ lực ở Biển Đông’

Đá Vành Khăn thuộc quần đảo Trường Sa

Trung Quốc được ghi nhận đang thúc đẩy quân sự hóa đảo nhân tạo phi pháp ở Biển Đông nhằm phục vụ chiến thuật vùng xám, toan tính tăng kiểm soát mà không cần dùng vũ lực, theo thạc sĩ Nguyễn Thế Phương.

Đô đốc John Aquilino, chỉ huy Bộ tư lệnh Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của Mỹ, ngày 22/3 chia sẻ với hãng tin AP rằng Trung Quốc đã “hoàn tất quân sự hóa” ở ít nhất ba thực thể trên Biển Đông, gồm đá Vành Khăn, đá Subi và đá Chữ Thập thuộc quần đảo Trường Sa của Việt Nam. Ông nói phía Trung Quốc đã bố trí kho tên lửa, nhà chứa máy bay, hệ thống radar và một số cơ sở quân sự khác tại các đảo nhân tạo được bồi đắp trái phép này.

Đô đốc Aquilino cảnh báo quá trình quân sự hóa của Trung Quốc tại các thực thể trên Biển Đông sẽ “cho tiêm kích và oanh tạc cơ xuất kích”, cùng với mối đe dọa từ các hệ thống tên lửa mà nước này bố trí ở đảo nhân tạo phi pháp.

“Trung Quốc muốn kiểm soát Biển Đông, tăng cường khả năng giám sát 24/7 tình hình thực địa và duy trì hiện diện ở toàn bộ các khu vực mà họ tự cho là thuộc chủ quyền của mình”, thạc sĩ Nguyễn Thế Phương, giảng viên khoa quan hệ quốc tế thuộc Đại học Kinh tế – Tài chính TP. HCM, nói về tính toán của Bắc Kinh khi tiến hành quân sự hóa các đảo nhân tạo phi pháp trên Biển Đông.

Theo ông, ba đá Vành Khăn, Su Bi và Chữ Thập tạo thành một tam giác khép kín, nên việc bố trí các cơ sở, thiết bị quân sự trên các thực thể này cho thấy họ có tham vọng kiểm soát vùng biển rộng lớn ở phía Nam Biển Đông.

Trung Quốc dùng tiêm kích tàng hình J-20 Mighty Dragon để tuần tra Biển Đông

Về phía Đông, Trung Quốc có thể coi bãi cạn Scarborough đang tranh chấp với Philippines là mục tiêu quân sự hóa tiếp theo, còn ở phía bắc, nước này đang tiếp tục quân sự hóa quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam mà họ đang chiếm giữ phi pháp, trong đó có đợt triển khai tiêm kích J-11 năm 2020.

Ông Phương cho rằng với những động thái này, Trung Quốc đang hướng đến tăng cường đáng kể khả năng nhận thức hàng hải trên Biển Đông, với mục đích kiểm soát hiệu quả hơn trên thực địa.

Gregory Poling, Giám đốc chương trình Sáng kiến Minh bạch Hàng hải châu Á (AMTI) thuộc Trung tâm Chiến lược và Nghiên cứu Quốc tế (CSIS) của Mỹ, cũng có chung nhận định rằng hoạt động quân sự hóa đảo nhân tạo của Trung Quốc nhằm gây áp lực lên các nước trong khu vực, đồng thời mở rộng kiểm soát mọi hoạt động thời bình trên Biển Đông.

Theo Poling, Trung Quốc đã hoàn tất bồi đắp và cải tạo trái phép một số thực thể thuộc quần đảo Trường Sa từ năm 2016, rồi xây dựng xong mọi cấu trúc quân sự lớn vào cuối năm sau. Quá trình triển khai các đơn vị hải quân, hải cảnh và dân quân biển của Trung Quốc đến các đảo nhân tạo diễn ra vào cuối năm 2018.

Giới quan sát và tình báo Mỹ cũng ghi nhận máy bay trinh sát, tuần thám và vận tải cơ Trung Quốc hạ cánh tại các đường băng trên ba đảo nhân tạo ở Biển Đông. Tuy nhiên, cộng đồng quốc tế đến nay chưa phát hiện Trung Quốc điều động bất kỳ tiêm kích hay oanh tạc cơ nào đến ba đường băng trên, theo Poling.

Bởi vậy, chuyên gia này cho rằng cảnh báo được đô đốc Aquilino đưa ra “không nhằm thể hiện các diễn biến mới”, mà để thu hút sự chú ý của dư luận đối với hành vi quân sự hóa Biển Đông của Trung Quốc, trong bối cảnh cộng đồng quốc tế có nhiều mối quan tâm khác, đặc biệt là khủng hoảng ở Ukraine.

Thạc sĩ Phương lưu ý khái niệm “quân sự hóa” đối với những thực thể trên Biển Đông không thuần túy đề cập đến cơ sở hạ tầng tác chiến hay vũ khí “nóng” như sân bay, bến cảng, tên lửa… Khái niệm này còn bao gồm những hạ tầng “phần mềm” đóng góp cho mạng lưới C4ISR (gồm chỉ huy và kiểm soát, thông tin liên lạc, tính toán, tình báo, giám sát và do thám).

Ông nhận định Trung Quốc đã gần như hoàn thành mạng lưới C4ISR trên 4 chiều ở Biển Đông, gồm đáy biển, mặt biển, trên không và không gian, với sự tham gia của mạng lưới vệ tinh.

Theo ông Phương, mạng lưới này có thể giúp Trung Quốc có đủ “tai mắt” để nắm tình hình ở Biển Đông và không còn cần phô diễn sức mạnh “cơ bắp” trong một số trường hợp. Chuyên gia này tin rằng hoạt động quân sự hóa đảo nhân tạo phi pháp của Trung Quốc sẽ không làm thay đổi căn bản tình hình khu vực, khi Trung Quốc tiếp tục áp dụng chiến thuật “vùng xám” trong tranh chấp với các nước láng giềng.

(Theo VnExpress)