Thế giới trước ‘cơn co giật’ Donald Trump

0
12

Giới lãnh đạo thế giới thường giữ thái độ tế nhị cần thiết không bình luận về các ứng cử viên tổng thống Mỹ. Lần này khác. US News & World Report (14.3.2016) cho biết, dù phát ngôn viên số 10 Phố Downing từ chối bình luận nhưng cách đây không lâu, Thủ tướng David Cameron đã chỉ trích Donald Trump thẳng thừng. Cameron nói việc Trump kêu gọi cấm người Hồi giáo nhập cư là “gây chia rẽ, ngu ngốc và sai lầm”. “Trật tự thế giới mới” trong mắt Donald Trump đang khiến giới lãnh đạo từ Âu sang Á lo ngại thật sự.

Việc Trump nói rằng có những khu “cấm vào” do Hồi giáo kiểm soát tại Anh, khiến cảnh sát nước này không dám bén mảng, đã dẫn đến một cuộc kêu gọi tẩy chay Trump trên mạng và thậm chí nổ ra tranh luận trong Quốc hội về việc có nên ngăn Trump vào nước Anh hay không. “Nếu ông ấy đến Anh, tôi nghĩ ông ấy sẽ giúp chúng tôi đoàn kết lại để chống lại ông ấy” – Cameron phát biểu tại Hạ viện Anh vào tháng 12.2015. Tháng 1.2016, Cameron nói thêm với trang tin Mỹ mic.com rằng, việc Trump bài xích Hồi giáo “chỉ tổ giúp cho những kẻ cực đoan, vì họ vốn muốn tạo ra một sự xung đột giữa các nền văn minh, giữa Hồi giáo và Thiên chúa giáo, giữa phương Tây và Hồi giáo. Vì thế, những gì Trump nói, theo quan điểm cá nhân tôi, không chỉ sai mà còn khiến công việc chúng ta cần làm để đối phó và đánh bại những kẻ cực đoan trở nên khó khăn hơn”.

Jacob Parakilas, chuyên gia về quan hệ xuyên Đại Tây Dương thuộc Viện quan hệ quốc tế Hoàng gia (London), cho rằng Cameron lẫn các nhà lãnh đạo châu Âu bắt đầu lo ngại trước những nhận xét của Trump về NATO, các hiệp ước an ninh xuyên Đại Tây Dương, và những hiệp định thương mại Mỹ-Âu. Những nhận xét cực đoan của Trump về Hồi giáo cũng khiến Thủ tướng Ireland Enda Kenny bày tỏ khó chịu. Và việc Trump lên án chính sách mở cửa của Thủ tướng Đức Angela Merkel đối với người nhập cư từ Syria và một số quốc gia khác, dù vấn đề này tiếp tục gây tranh cãi tại Đức, người Đức cũng không vì thế mà đồng cảm với Trump.

“Việc tranh cử của Trump đã mở ra cánh cửa cho sự điên loạn, cho những gì không thể nghĩ đến lại có thể xảy ra, một trò đùa tệ hại có thể trở thành sự thật” – nhật báo Đức Handelsblatt viết. Phó Thủ tướng Đức Sigmar Gabriel cảnh báo: “Donald Trump, Marine Le Pen (Pháp) và Geert Wilders (Hà Lan) – tất cả những kẻ dân túy cánh hữu này không chỉ là hiểm họa đối với hòa bình và gắn kết xã hội mà còn với sự phát triển kinh tế” (Gabriel trả lời phỏng vấn tờ Welt am Sonntag vào đầu tháng 3.2016). Chuyên gia chính trị học Sudha David-Wilp thuộc tổ chức nghiên cứu độc lập Quỹ Marshall (Berlin) nói rằng nhiều viên chức ngoại giao Đức đã không giấu được nỗi lo về quan hệ Mỹ-Đức nếu Trump đắc cử.

Tại Trung Đông, Trump đang được xem là một chọn lựa “rất tồi” để có thể bàn về chính sách khu vực. Trump đã gây phản ứng dữ dội vào tháng 2.2016 khi ca ngợi việc “giết khủng bố” của Saddam Hussein (khi Saddam thảm sát các đối thủ chính trị). Tháng 10.2015, Trump nói rằng thế giới sẽ tốt hơn “100%” nếu Saddam và Muammar Gadhafi vẫn còn cai trị Iraq và Libya. Với Saudi Arabia, Trump nói rằng nước này phải trả tiền “bảo kê” cho Mỹ. Cần nói thêm, Trump (và cô con gái Ivanka của ông) có nhiều hoạt động kinh doanh tại Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất. Chưa đến mức tẩy chay nhưng tập đoàn bán lẻ Landmark đã ngưng bán các hàng hóa của Trump. Tháng 12.2015, tên của Trump thậm chí bị tạm gỡ khỏi khu phức hợp golf trị giá 6 tỉ USD đang được xây tại Dubai.

Tại Israel, cuộc thăm dò tháng 2.2016 do Viện khảo sát Rafi Smith thực hiện cho thấy có 14% người Israel ủng hộ Trump trong khi 41% ủng hộ Hillary Clinton. Ở một quốc gia luôn quan tâm vấn đề tù binh chiến tranh, Israel không thích Trump chỉ trích cựu binh chiến tranh-thượng nghị sĩ John McCain. Jerusalem Post gần đây viết: “Sau nhiệm kỳ Obama, Thủ tướng Benjamin Netanyahu muốn thấy một người Cộng hòa trong Nhà trắng. Nhưng dù Trump ủng hộ Israel, thì với cá tính của ông lẫn những gì ông phát biểu, ông ấy có thể không là chọn lựa tốt nhất để sửa lại mối quan hệ Hoa Kỳ-Israel giai đoạn hậu Obama”.

Tại châu Á, Trump yêu cầu phải tính lại sự thiệt hơn trong quan hệ truyền thống với Hàn Quốc và Nhật Bản. Mỹ hiện có 28.500 quân tại Hàn Quốc như một phần trong hiệp ước ký từ thời chiến tranh Nam-Bắc Triều. Sự hiện diện quân sự Mỹ tại Hàn Quốc lẫn Nhật còn là một chiến lược an ninh trước Bình Nhưỡng lẫn Bắc Kinh. Tuy nhiên, Trump nhìn vấn đề ở góc độ con buôn. “Hàn Quốc là cỗ máy làm tiền. Họ chỉ trả chúng ta bằng những hạt lạc” – Trump trả lời phỏng vấn nhà báo CNN Wolf Blitzer ngày 6.1.2016. Trong buổi phỏng vấn chương trình “Meet the Press” của NBC sau đó, Trump nói: “Chúng ta có 28.000 quân nằm giữa gã điên (Kim Jong-un) và Hàn Quốc.

Thế nhưng chúng ta chẳng nhận được gì so với tổn phí bỏ ra”. Trong thực tế, Hàn Quốc phải chia sẻ chi phí quốc phòng với Mỹ. Hiệp ước chia sẻ tổn phí quân sự 5 năm được hai bên thỏa thuận vào năm 2014 buộc Hàn Quốc phải trả hơn 866 triệu USD, tức khoảng 40% tổng chi phí quân sự của Mỹ tại nước này. “Nhiều người Hàn Quốc rất lo ngại khả năng Trump vào Nhà trắng sẽ phá hỏng quan hệ Mỹ-Hàn Quốc” – phát biểu của luật sư-ứng cử viên Quốc hội Jisoo Lee. “Ông ấy (Trump) cảm tính, cực đoan và chẳng quan tâm đến sự nhất quán trong chính sách” – nhận định của Kim Hyun-wook, giáo sư Học viện ngoại giao quốc gia Hàn Quốc.

Với Tây bán cầu, “hiệu ứng Trump” đang dậy sóng phản đối tại các nước Mỹ Latin. Tổng thống Mexico Enrique Pena Nieto nói rằng “không có cửa” (nguyên văn: “no scenario”) cho việc Mexico trả tiền xây bức tường tại biên giới hai nước như Trump yêu cầu. Tháng 7.2015, Tổng thống Nicaragua Daniel Ortega nói rằng Trump “thể hiện những suy nghĩ cực kỳ bảo thủ, phân biệt chủng tộc, và tư duy chiến tranh được ủ trong rễ của đế quốc”. Chỉ Tổng thống Argentina Mauricio Macri là có cái nhìn không tiêu cực về Trump. Đơn giản, như chính cậu con trai Eric của Trump trả lời phỏng vấn tờ La Nación vào tháng 12.2015: gia đình Trump có quan hệ lâu đời với gia đình Marci.

comments