Sự thật đằng sau công bố của Trung Quốc về xây đảo nhân tạo trên biển Đông

Đầu tuần này, như The Diplomat đã tường thuật, Trung Quốc công bố sắp hoàn thành một số công việc đắp đảo nhân tạo mà nước này thực hiện trên biển Đông. Nếu để ý tới hành động cấp tập của Trung Quốc trong mấy tháng vừa qua, có người có thể sẽ thở phào nhẹ nhõm.

Sự thật đằng sau công bố của Trung Quốc về xây đảo nhân tạo trên biển Đông

Nguồn ảnh: CSIS

Tuy nhiên đó sẽ là một sai lầm bi thảm. Một cái nhìn gần cho thấy lời công bố trên không cho ta biết điều gì mới về những gì Trung Quốc đang làm, cũng không làm dịu nỗi hoài nghi của chúng ta về những gì Trung Quốc sắp làm trên biển Đông.

Trước tiên, lời công bố đó không nói cho ta biết điều gì mới. Trong phát biểu của mình, phát ngôn viên bộ ngoại giao Trung Quốc Lu Kang lưu ý, “dự án xây đảo nhân tạo của Trung Quốc trên một số đảo và đá… sẽ hoàn tất trong những ngày tới. Từ khóa ở đây là “một số”. Bởi vì lời công bố đề cập tới việc xây dựng đã hoàn thành trên “một số” chứ không phải trên tất cả các vị trí (feature), nó không cho chúng ta điều gì mà chúng ta chưa biết.

Với những người theo dõi sát hoạt động xây đảo nhân tạo của Trung Quốc, công việc này rõ ràng đã gần hoàn tất ở một số vị trí, chẳng hạn như đá Chữ Thập, trong khi công việc ở những điểm khác, chẳng hạn đá Vành Khăn, vẫn đang tiếp tục. Như vậy lời công bố trên chỉ đơn thuần khẳng định hiện trạng chứ không chỉ ra một sự thay đổi có ý nghĩa nào.

Hai là, cho dù Trung Quốc hoàn thành một số hoạt động đắp đảo nhân tạo thì việc ngừng tạm thời và một phần ấy không có nghĩa là nên bỏ qua những gì đã xảy ra. Việc Trung Quốc đắp đảo nhân tạo trên biển Đông, suy cho cùng là hành vi vừa trái pháp luật vừa gây thiệt hại cho hòa bình và ổn định ở biển Đông tới mức độ mà không có hành động của một quốc gia tuyên bố chủ quyền nào khác có thể gây ra được.

Những nỗ lực của Trung Quốc tạo ra những hòn đảo nhân tạo từ các bãi ngầm và đá chìm rồi từ đó đòi hỏi lãnh hải từ các hòn đảo nhân tạo đó là vi phạm Công ước Liên hiệp quốc về Luật Biển (UNCLOS), vốn quy định rằng những vật thể (feature) đó không thể có những đòi hỏi như vậy. Hơn thế nữa, như ông Carl Thayer đã lưu ý trên The Diplomat, hành vi của Trung Quốc trong suốt thời gian xây đắp đảo – bao gồm cả việc xây cất những căn cứ tiền tiêu cho các hoạt động quân sự trên các đảo/đá, thách thức tự do hàng hải và tự do hàng không của tàu biển và máy bay đi qua vùng này – là trái ngược với tinh thần của Tuyên bố về Ứng xử của các bên ở Biển Đông (DoC) năm 2002, trong đó các bên cam kết không làm phức tạp hoặc leo thang xung đột ảnh hưởng tới hòa bình và ổn định.

Công bố gần hoàn thành việc xây đảo không làm thay đổi được tính chất phi pháp và sai lầm của những hành động của Trung Quốc trên biển Đông; cộng đồng quốc tế cần phải tiếp tục lên án và truy vấn Bắc Kinh về điểm này. Khen ngợi Trung Quốc khi họ chỉ tạm thời giảm thiểu các hành động như vậy, thay vì tập trung vào toàn bộ các hành vi lấn chiếm của Trung Quốc về phương diện này, có nguy cơ hợp pháp hóa những nỗ lực liều lĩnh của Bắc Kinh trong việc làm thay đổi hiện trạng sao cho có lợi cho Trung Quốc mà có hại cho luật pháp quốc tế, hòa bình và ổn định.

Điểm thứ ba và theo một lưu ý có liên quan, nếu như các hành vi quá khứ của Trung Quốc là chỉ dấu cho thấy hành động tương lai của nước này thì lời công bố trên chỉ nên coi là một sự đình hoãn tạm thời để nhằm giành những kết quả ngoại giao ngắn hạn, hơn là một sự thay đổi trong sách lược toàn diện của Bắc Kinh. Như tôi đã lưu ý trong một bài báo trước, chiến lược hai bước của Trung Quốc trong cái mà tôi gọi là “sự xâm lấn từng bước” ở biển Đông được thiết kế nhằm thay đổi các thực tế trên biển theo hướng củng cố vị thế của Trung Quốc trong khi đồng thời củng cố các quan hệ kinh tế với các nước láng giềng để kéo các nước này vào gần hơn trong quỹ đạo của Bắc Kinh, từ đó buộc họ phải suy nghĩ cẩn thận trước khi muốn thách đố Trung Quốc.

Để thực hiện chiến lược này, Bắc Kinh đo lường chính xác các hành động của mình và thay đổi luân phiên giữa các giai đoạn thúc đẩy căng thẳng và làm giảm căng thẳng vừa nhằm mục đích cân bằng những thành quả từng bước đạt được ở biển Đông vừa duy trì một mức độ thiện chí nào đó với các nước láng giềng. Ví dụ, một thời kỳ nóng bỏng ở biển Đông, bao gồm việc chiếm đoạt Bãi Cỏ Rong (Scaborough Shoal) vào giữa năm 2012, được nối tiếp bởi một “cuộc ve vãn” (charm offensive) toàn diện vào cuối năm 2013, bao gồm việc khai trương một khuôn khổ hợp tác mới ASEAN-Trung Quốc. Nhưng chỉ bảy tháng sau đó, Trung Quốc lại gây căng thẳng bằng cách đưa giàn khoan dầu vào vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam.

Mặc dù hiện thời hãy còn quá sớm để nói ra nhưng có vẻ như chúng ta đang đi vào một giai đoạn khác, trong đó Trung Quốc có thể sẽ cố gắng làm dịu tình hình ở biển Đông trong một thời gian ngắn. Gần đây, Bắc Kinh đang chịu một sức ép rất lớn từ cộng đồng quốc tế, kể cả Hoa Kỳ và các quốc gia ASEAN, như cuộc Đối thoại Shangri-La cho thấy.

Hơn thế nữa, Bắc Kinh đang tiến gần tới hàng loạt cuộc gặp gỡ quan trọng mà Trung Quốc không muốn thấy vấn đề Biển Đông chiếm lĩnh các cuộc thảo luận và cản trở sự tiến bộ trong các lĩnh vực khác, bắt đầu từ cuộc Đối thoại Chiến lược và Kinh tế (S&ED) ở thủ đô Washington vào cuối tuần này, cho tới chuyến viếng thăm chính thức nước Mỹ của Chủ tịch Tập Cận Bình vào tháng 9-2015. Bất chấp việc Trung Quốc làm dịu tình hình vào lúc này với động cơ gì, điều quan trọng mà cộng đồng quốc tế phải thừa nhận là những thành tích của Bắc Kinh cho thấy giai đoạn mềm dẻo này chỉ là bề nổi và là sự điều chỉnh chiến thuật chứ không phải là sự thay đổi chiến lược.

Thứ tư là, việc Trung Quốc tạm ngưng công việc xây đắp đảo nhân tạo không có nghĩa là Bắc Kinh sẽ ngừng xây dựng các công trình quân sự trên các phần đảo này, mà đây mới là mối lo cân não nhất. Trước khi đưa ra một danh sách dài những “mục tiêu dân sự” của hoạt động xây đảo nhân tạo của Trung Quốc mà báo chí đã tường thuật, lời công bố của họ đã mở đầu bằng câu: “Bên cạnh việc đáp ứng nhu cầu quốc phòng quân sự cần thiết…”. Đây không chỉ là một câu mào đầu thừa thãi trong lời công bố. Thực tế, các quan chức Hoa Kỳ nói rằng họ đã nhìn thấy một vài bằng chứng của việc Bắc Kinh bắt đầu quân sự hóa các đảo nhân tạo này và một số thông tin như vậy đã được công bố cho công chúng. Ví dụ, cuối tháng trước, các quan chức Hoa Kỳ tiết lộ họ đã nhận ra được hai giàn pháo di động trên một trong những hòn đảo nhân tạo mà Trung Quốc đã xây đắp. Thông tin này bổ sung vào những cơ sở quân sự mà chúng ta đã biết là Trung Quốc đang xây dựng, kể cả những đường băng dùng cho máy bay quân sự.

Tóm lại, trong khi lời công bố của Trung Quốc về việc gần hoàn thành hoạt động xây đắp một số đảo nhân tạo ở biển Đông đã trở thành tin sốt dẻo trên báo chí mấy ngày qua, một sự tìm hiểu sâu xa hơn cho thấy rằng, nó không cho chúng ta biết điều gì mới về những việc Bắc Kinh đang làm và không xoa dịu được nỗi lo âu của chúng ta về những gì Bắc Kinh sẽ làm tiếp theo.

Theo Dân luận

Shares

Đất Việt là nơi tự do bày tỏ ý kiến, không có chế độ kiểm duyệt. Rất mong nhận được ý kiến của độc giả.

39 queries in 2.687 seconds.