“Nhóm lợi ích” có quyền phong chức Bộ trưởng ở Nam Phi

“Nhóm lợi ích” có quyền phong chức Bộ trưởng ở Nam Phi

Shares

Tổng thống Nam Phi Zuma bị phe đối lập đòi từ chức.

Nhóm lợi ích “chiếm đoạt” các cơ quan công quyền
Vụ “nhóm lợi ích” có quyền phong chức Bộ trưởng bùng nổ ngày 16.3, khi Thứ trưởng Tài chính Mcebisi Jonas công bố thông tin rằng hồi tháng 12.2015, nhà Gupta nói họ muốn giao cho ông nắm chức Bộ trưởng Tài chính.
Ông Jonas nói: “Tôi từng lưỡng lự công bố việc này, nhưng tôi cảm thấy không thể giữ im lặng được nữa. Người nhà Gupta đề nghị tôi làm bộ trưởng”.
Ông nói ông không chấp nhận công việc này, vì “người ngoài chính phủ giao chức bộ trưởng là sự chế nhạo vào nền dân chủ mà nhân dân Nam Phi dày công vun đắp”.
Tuyên bố của ông Jonas đổ thêm dầu vào các cáo buộc nhà Gupta “chiếm” nhiều cơ quan công quyền Nam Phi để trục lợi. Ông nói: “Vấn đề đất nước bị chiếm này nên là nỗi quan ngại của toàn bộ các công dân Nam Phi có trách nhiệm và yêu nước”.
Đảng đối lập Liên minh dân chủ đã đòi Tổng thống Jacob Zuma phải từ chức, và nói quốc hội Nam Phi cần chính thức điều tra mối quan hệ giữa tổng thống với nhà Gupta.
Thủ lĩnh đảng này là Mmusi Maimani, nói: “Nam Phi đáng được biết chính phủ do họ bầu lên có cho phép nhà Gupta điều hành việc nước đến độ gây tổn thất cho dân thường trong khi vài người của nhà Gupta giàu to”.
Ngày 17.3, Tổng thống Zuma nói trước quốc hội:  đích thân ông chỉ định các bộ trưởng, ví dụ ông đã chọn Jonas làm thứ trưởng. Ông phủ nhận việc để gia đình Gupta chỉ định các bộ trưởng trong chính phủ của ông.
Ông Zuma từng nhấn mạnh: mối quan hệ của ông với nhà Gupta chẳng có gì sai. Bộ trưởng doanh nghiệp nhỏ Lindiwe Zulu nói: “Không ai có thể giao nhiệm vụ ngoài tổng thống. Có thể có vận động hành lang, nhưng chỉ mỗi tổng thống có quyền chỉ định”.Nhà Gupta có quyền chọn các Bộ trưởng cho Tổng thống Zuma?Vụ tai tiếng đe dọa tương lai chính trị của ông Zuma, bắt đầu từ việc ông cách chức Bộ trưởng Tài chính của ông Nhlanhla Nene hồi cuối tháng 12.2015.Ông Nene được cho là có uy tín và ông có mối quan hệ “hay cãi nhau” với Tổng thống Zuma.Quyết định cách chức ông Nene của ông Zuma đã khiến đồng rand và cổ phiếu Nam Phi mất giá mạnh, các nhà đầu tư nước ngoài ồ ạt rút khỏi Nam Phi.Chức Bộ trưởng Tài chính được giao cho nghị sĩ vô danh David van Rooyen, người chỉ “trụ” được 4 ngày rồi bị ông Zuma “giật lại”, chuyển cho người thân tín là  Pravin Gordhan.Nhưng tuần này, cảnh sát điều tra Nam Phi nói có thể bắt ông Gordhan, về việc ông không trả lời về những bất thường ở ngành thuế do ông từng làm cục trưởng, trước khi ông làm Bộ trưởng Tài chính lần thứ nhất (từ năm 2009 đến 2014). Ông nói không làm gì sai phạm.Gordhan có nhiệm vụ phục hồi niềm tin vào nền kinh tế Nam Phi đang bị suy giảm tăng trưởng  khoảng 0,7 % trong năm nay, kèm thêm tỷ lệ thất nghiệp chính thức 25 %., lạm phát tăng cao cùng tỷ lệ thất nghiệp cao.Sự bất ổn ở Nam Phi đang tăng lên, làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng kinh tế. Đồng rand mất giá 7 %, phải mất 16,26 rand mới đổi được 1 USD hôm 16.3. Đây là tỷ giá thấp nhất cho đến nay, nối lại sự mất giá kinh niên khiến đồng rand giảm nửa giá trị từ khi ông Zuma nắm quyền lực hồi 2009.
Bộ trưởng Tài chính Nene bị cách chức vì “hay cãi nhau” với Tổng thống Zuma
Lời thứ trưởng Jonas khiến có sự đồn đoán nhà Gupta đứng sau việc cách chức ông Nene.
Ngày 16.3, nhà Gupta tuyên bố: “Bất kỳ sự ám chỉ nào rằng gia đình Gupta hoặc đại diện, cộng sự của chúng tôi có quyền cho ai đó có việc làm trong chính phủ đều hoàn toàn là sai sự thật”.Họ cũng nói đây “lại là một trò ghi điểm chính trị của các bè phái kình nhau” trong Đại hội dân tộc Phi (ANC), đảng cầm quyền ở Nam Phi.



Người ủng hộ nhà Gupta nói nhà này có công lớn, đầu tư mạnh và tạo ra việc làm cho người Nam Phi.
Thứ  trưởng Jonas không phải là người duy nhất cáo buộc nhà Gupta “môi giới” chức vụ cấp cao ở Nam Phi.
Cựu nghị sĩ ANC Vytjie Mentor hồi đầu tuần này viết trên facebook, rằng bà được đề nghị giữ chức Bộ trưởng các tập đoàn nhà nước, khi bà đến tòa biệt thự của nhà Gupta hồi năm 2010. Lúc đó, ông Zuma ngồi phòng kề cận.Văn phòng tổng thống phủ nhận tố cáo này.  Các đảng đối lập cũng nói nhà Gupta “giúp” Bộ trưởng thể thao có chức này. Ông phủ nhận. Bộ trưởng Mỏ Mosebenzi Zwane cũng bị cho là có sự “giúp đỡ” của nhà Gupta.Tỷ phú hạ cánh máy bay ở căn cứ chuyên đón tiếp nguyên thủ quốc giaTuyên  bố của thứ trưởng Jonas củng cố thêm tin đồn nhà Gupta có được tầm ảnh hưởng “khủng” trên giới lãnh đạo cao nhất Nam Phi.Vài tuần gần đây, các nhà bình luận của các báo Nam Phi đều cảnh báo tầm ảnh hưởng của nhà Gupta trong việc chỉ định các công chức chính phủ Nam Phi. Họ nói ba anh em nhà Gupta “cặp kè” với các chính khách để ra những quyết định có lợi cho sự đầu tư của họ.Ajay, Atul và Rajesh của nhà Gupta từ Ấn Độ qua Nam Phi định cư hồi năm 1993, tìm kiếm cơ hội làm ăn và hiện Tập đoàn Sahara Group của họ có quyền lợi ở các lĩnh vực mỏ, truyền thông và công nghệ với nhà Gupta.Có tin họ quen ông Zuma hồi 10 năm trước và duy trì quan hệ thân cận cho đến nay.

Năm 2013, xảy ra vụ tai tiếng ầm ĩ: máy bay riêng của nhà Gupta được phép hạ cánh xuống một căn cứ không quân Nam Phi ở ngoại ô Pretoria (Nam Phi) chở nhiều khách nước ngoài đến dự lễ cưới của một người thân trong gia đình Gupta.
 Sân bay này thường chỉ đến đón các nguyên thủ quốc gia, nên người dân và giới truyền thông phẫn nộ, khó chịu với nhà Gupta.
Nhưng ông Zuma thoát khỏi tai tiếng này cùng nhiều tai tiếng khác. Hồi tháng 2, ông thừa nhận “hưởng lợi trái phép” tiền công quỹ được chi để “nâng cấp an ninh” cho ngôi nhà ở quê của ông. Gọi là “nâng cấp an ninh” nhưng tòa nhà có cả sân khấu ngoài trời, hồ bơi và trại nuôi bò.
Anh em nhà Gupta
Không chặn tham nhũng thì Nam Phi trở thành “nhà nước mafia”
Các đảng đối lập và xã hội Nam Phi khó chịu với việc nhà Gupta có quan hệ thân cận với những đảng viên lão thành của ANC. Họ nói Tổng thống Zuma và gia đình có hùn vốn đầu tư vào tập đoàn của nhà Gupta.
Con trai ông Zuma, Duduzane đang là giám đốc mảng điện toán của Tập đoàn Sahara và là đối tác ở nhiều mảng khác, trong khi vợ ba của ông Zuma, bà Bongi Ngema là một nhân viên của tập đoàn này.
Ông Zuma đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng kinh tế cùng nạn hạn hán nghiêm trọng, phải đấu tranh cho tương lai chính trị khi hàng triệu dân Nam Phi biểu tình đòi ông từ chức.Vị thủ lĩnh ANC Zuma cũng đang đối mặt với cuộc đấu đá nội bộ, đã vượt qua hai cuộc bỏ phiếu “bất tín nhiệm” hồi năm ngoái.
Nhưng nay, ngay cả các đồng minh cũng ráng lánh xa ông. Tuyên bố của thứ trưởng Jonas khiến trước thềm một cuộc họp quan trọng của ANC cuối tuần này, một nhà môi giới quyền lực của ANC phải cảnh cáo hôm 17.3
Nam Phi có thể trở thành “một nhà nước mafia” nếu không phá được một mạng lưới tham nhũng và “mua tầm ảnh hưởng” đang bện chặt quanh chính phủ.
Tổng thư ký ANC Gwede Mantashe nói với hãng tin Reuters: “Chúng tôi phải xử lý chuyện này. Nếu cứ để yên thì đất nước sẽ trở thành một nhà nước mafia”.
Ông cũng nói rằng không ai trong ANC, kể cả Tổng thống Zuma, là “người bất khả xâm phạm”.
Nhiều đảng viên ANC đã cho rằng ông Zuma làm đảng mất uy tín. Thăm dò hồi tháng 11. 2015 của công ty thăm dò dư luận Afrobarometer cho biết: tỷ lệ dân bất tín nhiệm ông Zuma đạt mức kỷ lục 66 %, tăng gấp đôi so với 5 năm trước.
Hậu quả là các nhà kinh tế học và phân tích chính trị đang lần đầu tiên thắc mắc: ANC sẽ “cất” ông Zuma trước khi ông kết thúc nhiệm kỳ 2 vào năm 2019?
Nhà kinh tế học Xhanti Payi nói: vụ tai tiếng cho thấy lời hứa phục hồi nền kinh tế của ông Zuma là “không thật thà”.
Payi cũng là một cây bút bình luận, nói tiếp: “Ông ta chỉ chăm chăm lo việc tiếp tục nắm quyền lực để khỏi bị tù. Ông ấy phá hoại nhiều điều tốt mà chúng tôi đã xây dựng được, và phá cả sự minh bạch của chính phủ”.
Vài tháng nữa, Nam Phi sẽ tổ chức bầu cử địa phương, mà ANC có thể lần đầu tiên  bị thua ở nhiều khu vực bỏ phiếu như Johannesburg.Đảng đối lập cánh tả Chiến sĩ kinh tế tự do (EFF)  cũng muốn lật đổ quyền lực của ANC.
 (theo The Wall Street Journal, Independent, Reuters)

Shares

49 queries in 5.715 seconds.