Nhập siêu từ Trung Quốc là vấn đề nan giải trong bài toán ‘Thâm hụt thương mại’

Chỉ tính riêng trong 8 tháng đầu năm 2015, tổng giá trị hàng hóa mà Việt Nam nhập khẩu từ Trung Quốc lên tới 32,55 tỷ USD, trong khi kim ngạch xuất khẩu của hàng hóa Việt Nam sang thị trường Trung Quốc chỉ đạt mức 11,04 tỷ USD.

Nhập siêu từ Trung Quốc là vấn đề nan giải trong bài toán ‘Thâm hụt thương mại’

Shares

Ngành dệt may Việt Nam đang phải nhập từ 50-60% vật tư.
Giai đoạn tính từ cuối năm 2015 được xem là khoảng thời gian có ảnh hưởng lớn với tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong tương lai, do đây là thời điểm hai hiệp định kinh tế thương mại quan trọng nhất mà Việt Nam ký kết là cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) và Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) được hoàn tất và bắt đầu đi vào giai đoạn thực hiện.
Tùy thuộc vào việc Việt Nam xử lý và ứng phó với các cơ hội và thách thức mà hai hiệp định này đem lại ra sao, sẽ quyết định đến tương lai kinh tế đất nước trong những năm tới. Và trong thời điểm quan trọng như vậy, không thể không cân nhắc đến một yếu tố vĩ mô lớn khác có thể ảnh hưởng rất lớn tới cuộc chơi kinh tế mà Việt Nam sắp sửa tham gia. Đó là những ảnh hưởng và hệ lụy từ kinh tế Trung Quốc.
Sự ảnh hưởng của kinh tế Trung Quốc đối với kinh tế Việt Nam là điều không cần bàn cãi. Một thực tế là Trung Quốc đang là đối tác thương mại chủ chốt nhất hoặc cùng lắm là thứ hai với tất cả các nước Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Với riêng Việt Nam, mức độ ảnh hưởng này còn lớn hơn nữa.
Do có thời điểm mở cửa đất nước và nền kinh tế tương đối trùng hợp với Trung Quốc, trong khi hầu hết các nước khác trong khu vực đều mở cửa và phát triển kinh tế trước đó hàng chục năm, nên không tránh khỏi việc kinh tế Việt Nam có một mối quan hệ ở mức độ khá chặt chẽ với kinh tế Trung Quốc. Xét về nhiều khía cạnh và lĩnh vực, Việt Nam đang là nước có nền kinh tế phụ thuộc vào kinh tế Trung Quốc lớn nhất trong số các nước cùng khu vực. Điểm qua các chỉ số vĩ mô của nền kinh tế, có thể thấy rõ điều này.
Ảnh hưởng và hệ lụy của kinh tế Trung Quốc đối với nền kinh tế Việt Nam được thể hiện rõ ràng nhất thông qua chỉ số trao đổi thương mại giữa hai nước, mà trong đó Việt Nam đang là phía phải hứng chịu tình trạng thâm hụt thương mại rất nặng nề. Việt Nam đang nhập siêu từ Trung Quốc nhiều hơn bất cứ từ một quốc gia nào khác trên thế giới.
Chỉ tính riêng trong 8 tháng đầu năm 2015, tổng giá trị hàng hóa mà Việt Nam nhập khẩu từ Trung Quốc lên tới 32,55 tỷ USD, trong khi kim ngạch xuất khẩu của hàng hóa Việt Nam sang thị trường Trung Quốc chỉ đạt mức 11,04 tỷ USD, điều này đồng nghĩa với việc chỉ trong vòng 8 tháng đầu năm 2015 Việt Nam đã nhập siêu một mức 21,5 tỷ USD từ thị trường Trung Quốc. Khoản thâm hụt thương mại khổng lồ với Trung Quốc này đang xóa đi những thành quả xuất siêu mà Việt Nam thu được từ việc xuất khẩu hàng hóa quy mô lớn sang các nước châu Âu, Mỹ và Nhật Bản.
Đáng lo ngại ở đây là tình trạng nhập siêu từ Trung Quốc ở Việt Nam đang ngày càng gia tăng, tỷ lệ nhập siêu từ Trung Quốc so với nhập siêu hàng hóa của Việt Nam trong năm 2008 đạt 61,7% vào năm 2008, và nó tăng lên 154% vào năm 2010. Trong toàn bộ năm 2014 con số nhập siêu từ Trung Quốc đạt khoảng gần 29 tỷ USD, trong khi mới chỉ 8 tháng đầu năm 2015 con số này đã lên tới 21,5 tỷ USD. Mức nhập siêu từ Trung Quốc hàng năm đang là nguyên nhân hàng đầu dẫn tới sự thâm hụt thương mại hàng năm trong nền kinh tế Việt Nam.

Điều đáng nói hơn nữa lại nằm ở danh sách các mặt hàng chủ chốt mà Việt Nam nhập khẩu từ Trung Quốc. Phần lớn trong số đó là các nguyên liệu phục vụ cho quá trình sản xuất hàng hóa ở Việt Nam, mà một phần lớn là để xuất khẩu. Theo thống kê, các mặt hàng nhập khẩu chủ chốt của Việt Nam từ Trung Quốc đều là nguyên liệu trong quá trình sản xuất quan trọng trong nước, như vải, sắt thép, nguyên phụ liệu dệt may, da giầy, các loại linh kiện máy móc thiết bị.
Nói cách khác, quá trình sản xuất hàng hóa của các lĩnh vực quan trọng nhất ở Việt Nam đang phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nguồn cung nguyên liệu từ Trung Quốc. Sự yếu kém của các ngành công nghiệp hỗ trợ cũng khiến Việt Nam đang phải phụ thuộc gần như hoàn toàn vào sự cung ứng máy móc, linh kiện nhập khẩu từ Trung Quốc. Nói một cách dễ hiểu, Trung Quốc trên thực tế đang chi phối khả năng hoạt động của các ngành nghề và lĩnh vực sản xuất trọng yếu nhất của nền kinh tế Việt Nam thông qua việc cung cấp nguyên vật liệu, máy móc thiết bị.
Trong đó, sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu có thể được giải thích từ việc nguyên liệu của Trung Quốc có giá thành rất cạnh tranh, nhưng sự phụ thuộc vào nguồn cung ứng linh kiện máy móc thiết bị thì hoàn toàn đến từ tình trạng kém cỏi của việc phát triển ngành công nghiệp phụ trợ trong nước. Nếu như không có sự cải thiện, thì dù các tập đoàn châu Âu hay Mỹ, Nhật tới Việt Nam đầu tư thì sẽ vẫn phải phụ thuộc vào sự cung ứng linh kiện thiết bị từ Trung Quốc.

Một yếu tố vĩ mô khác của kinh tế Trung Quốc đang ảnh hưởng rất mạnh đến kinh tế Việt Nam, là tiền tệ và tài chính. Điển hình ở đây là những ảnh hưởng từ tiền tệ. Việc Việt Nam có mức độ trao đổi kinh tế thương mại rất lớn với Trung Quốc khiến cho những biến động tỷ giá của đồng nhân dân tệ ở Trung Quốc dễ dàng tác động tới tỷ giá đồng tiền Việt Nam. Chẳng hạn như việc Trung Quốc phá giá đồng nội tệ sau khi thị trường chứng khoán lao dốc hồi tháng Tám vừa qua buộc chính phủ Việt Nam phải điều chỉnh tỷ giá đồng VND để tránh những bất lợi trong thương mại với Trung Quốc, nhưng điều này khiến tỷ giá VND với USD bị thay đổi, và ảnh hưởng lớn tới hàng loạt các doanh nghiệp khác.

Đặc biệt là khi đồng nhân dân tệ vừa được quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) công nhận là một trong năm đồng tiền dự trữ trên thế giới, thì áp lực này có thể sẽ tăng lên. Trung Quốc có thể dựa vào sự phụ thuộc về kinh tế của Việt Nam để buộc phải sử dụng đồng nhân dân tệ trong giao dịch thanh toán giữa hai nước. Điều này có thể dẫn tới việc các doanh nghiệp và thậm chí là chính phủ sẽ dần phải trữ nhân dân tệ để phục vụ cho trao đổi thương mại với Trung Quốc.

Các tác động mang tính chi phối về các yếu tố vĩ mô của nền kinh tế như nguồn cung nguyên liệu và thiết bị, cũng như tiền tệ và tỷ giá của Trung Quốc ở thời điểm hiện tại hoàn toàn có thể gây ảnh hưởng lớn với kinh tế Việt Nam. Dù Việt Nam có ký bao nhiêu hiệp định kinh tế thương mại đi nữa, nhưng nếu không có sự chuyển hướng mạnh mẽ, thì sự chi phối của kinh tế Trung Quốc sẽ vẫn tác động, thậm chí có thể chuyển hướng các dự định phát triển kinh tế của Việt Nam theo hướng mà Trung Quốc muốn.
Dù Mỹ, Nhật Bản và các nước TPP có muốn kéo Việt Nam ra khỏi ảnh hưởng kinh tế của Trung Quốc qua hàng loạt các quy định, thì trước hết phải nằm ở việc Việt Nam thực sự muốn dứt ra khỏi ảnh hưởng kinh tế của Trung Quốc trước đã…

Đất Việt là nơi tự do bày tỏ ý kiến, không có chế độ kiểm duyệt. Rất mong nhận được ý kiến của độc giả.