Đã đến lúc Đảng Cộng sản Việt Nam cần có những thay đổi từ bên trong

Đã đến lúc Đảng Cộng sản Việt Nam cần có những thay đổi từ bên trong

Shares

Năm 2015 là một năm để Việt Nam củng cố vị thế ngoại giao của mình trên đấu trường quốc tế, và năm 2016 sẽ là thời điểm then chốt để thay đổi cơ cấu chính trị của nước này nhằm đáp ứng với nền kinh tế và an ninh toàn cầu.

Về kinh tế, Việt Nam cần phải điều chỉnh để thích nghi với hệ thống luật lệ mới. Về chính trị, Đảng Cộng sản VIệt Nam bắt buộc phải hoàn tất việc “xoay trục về phương Tây”. Vấn đề này sẽ được thiết lập tại Đại hội Đảng lần thứ 12, dự trù sẽ diễn ra vào đầu năm 2016.

Về mặt kinh tế, Việt Nam đã thành công gia Hiệp định Kinh tế Xuyên Thái Bình Dương (TPP) bao gồm 12 nước liên kết về thương mại. Các nước trong nhóm TPP hiện chiếm khoảng 40% tổng số GDP trên toàn thế giới (khoảng 28.1 triệu tỷ USD), 1/3 thương mại toàn cầu (11 triệu tỷ USD) và khoảng 800 triệu đối tác khách hàng. Nhưng việc trở thành thành viên của TPP cũng đi kèm với những điều kiện, đòi hỏi Việt Nam cần có những thay đổi mạnh mẽ ngay từ bên trong.

Điều quan trọng nhất là những doanh nghiệp nhà nước vốn đã được nhận bảo hộ quá lớn từ chính phủ nay cũng phải tuân thủ chung những quy luật và nguyên tắc giống như các doanh nghiệp tư nhân: hoặc sống hoặc chết. Đảng Cộng Sản Việt Nam từ lâu đã biến những doanh nghiệp nhà nước như một ông chủ đầy quyền lợi, một lựa chọn nghề nghiệp cho các gia đình và bạn bè quan chức. Đây cũng là cách Đảng Cộng sản Việt Nam sử dụng để chính danh hóa chế độ ở đất nước đã từng bị thực dân hóa. Tất cả những điều này đều đã và đang kìm hãm và cản trở nền kinh tế Việt Nam.

Sản lượng và hiệu quả của việc sử dụng ngân sách quốc gia vào các doanh nghiệp nhà nước liên tục được đem ra so sánh với các doanh nghiệp tư nhân trong nước, đặc biệt với các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Tuy nhiên, các doanh nghiệp quốc doanh vẫn được hưởng phần lớn nhất trong ngân sách và các hợp đồng nhà nước. Điều này sẽ phải sớm chấm dứt, và kết quả sẽ sớm thay đổi cách mà các quan chức áp dụng để kiểm soát và tiếp tục duy trì những kẽ hở kinh tế.

Những nhà lãnh đạo của Việt Nam cũng hiểu rằng hầu hết những sự thay đổi trong nền kinh tế này đều đem lại tổn thất cho giới quan chức. TPP sẽ khiến sự thay đổi này diễn ra một cách mạnh mẽ bởi việc này sẽ buộc tay những quan chức thủ lợi từ hệ thống cũ trước đây. Đối với các nhà cải cách (một cụm từ miêu tả chung cho những người ủng hộ nền kinh tế thị trường – ND), họ cho rằng TPP có thể sẽ mang lại những cải cách nội địa mà theo họ thì điều đó là vô cùng cần thiết. Các nhà cải cách luôn vin vào cớ TPP, bởi vì hệ thống Đảng Cộng sản Việt Nam sẽ không bao giờ thực hiện những cải cách cần thiết nếu họ không đổi lại được phần thưởng nào đó mang lại lợi ích lớn hơn. Và TPP chính là phần thưởng cho họ.

Theo quan điểm hung hãn củ Trung Quốc tại vùng Biển Đông, TPP có thể sẽ mang đến những thay đổi bắt buộc về chính trị cho Hà Nội. Đây có thể là lần đầu tiên cuộc tranh biện diễn ra tại đại hội Đảng lần thứ 12 vào đầu năm 2016 giữa nhóm cải cách và nhóm bảo thủ diễn ra, cho dù có nhiều mâu thuẫn đã xuất hiện ngay từ đầu. Các lãnh đạo hàng đầu dường như liên kết phía sau chiến lược xoay trục về phương Tây – hoặc ít nhất cũng công nhận phe ủng hộ phương tây chiếm ưu thế.

Đó là một thay đổi thực sự. Thậm chí vào năm 2014–2015, trong khi trên các đường phố Hà Nội diễn ra những cuộc biểu tình chống Trung Quốc thì một số nhà lãnh đạo Việt Nam vẫn không tin tưởng vào Washington. Thay bằng việc cố gắng xây dựng mối quan hệ thân cận hơn với Hoa Kỳ thì họ dường như lại muốn hòa giải với Bắc Kinh. Tuy nhiên, trong năm 2015 có 8 trong số 16 quan chức Bộ Chính trị đã có chuyến viếng thăm Hoa Kỳ, bao gồm cả Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng, Bộ trưởng bộ Công an Trần Đại Quang. Đáng chú ý nhất là Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, nhân vật được xem là bảo thủ nhất cũng tới thăm Washington.



Với việc Trung Quốc liên tục kích động lòng yêu nước của dân chúng trên các đường phố của Việt Nam và TPP đang giúp nước này ngày càng thịnh vượng hơn, các nhà cải cách có lẽ sẽ củng cố quyền lực của họ tại Đại hội Đảng sắp tới đây. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đang nhắm tới việc thăng tiến từ thủ tướng chính phủ lên đến chức tổng bí thư. Ông có vẻ đang được sự ủng hộ từ trung ương Đảng lẫn các quan chức kinh tế cấp cao của Việt Nam. Và nếu như thành công trong những bước đi đầu tiên, ông có thể có nhiều quyền lực hơn nữa.

Nếu như Quốc hội củng cố quyền lực cho những nhà cải cách, điều đó sẽ có ý nghĩa gì đới với Việt Nam trong năm 2016 và xa hơn nữa?

Cho dù các nhà cải cách không nhanh chóng mở rộng cải cách dân chủ thì họ cũng sẽ thay đổi cách thức hưởng lợi đối với những người ủng hộ Đảng. Việt Nam không phải là một đất nước chuyên chế. Hệ thống nhà nước thường lùi bước trước áp lực dư luận và không gian chính trị cho công dân thì ngày càng được nới rộng.

Vì vậy những năm sau khi Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam 12 diễn ra, họ sẽ lại cố gắng đưa ra cho người dân Việt Nam một lí do để tin rằng người dân được sống tốt hơn khi có Đảng, hoặc ít nhất cũng khiến người dân không còn lí do gì để mạo hiểm đứng lên chống đối Đảng.

Điều đó có nghĩa là vấn đề tăng trưởng kinh tế sẽ được chú trọng với sự bảo đảm rằng lợi ích sẽ đến với mọi tầng lớp trong xã hội. Những vấn đề chất lượng cuộc sống, giảm thiểu sự xuống cấp trong môi trường cũng như chăm sóc sức khỏe cũng sẽ được quan tâm.

Tất nhiên rằng những nhà lãnh đạo mới sẽ cố gắng dàn xếp thỏa thuận với Bắc Kinh. Nhưng năm 2016, quyền lực thương lượng của Việt Nam có thể sẽ lại được dấy lên. Vào năm 2015, Việt Nam đã đặt mình vào một vị thế quốc tế tốt hơn khi đối diện với Trung Quốc. Giai đoạn sau Đại hội Đảng lần thứ 12 có lẽ sẽ giúp Hà Nội có cùng một tiếng nói trong các cuộc đàm phán với Bắc Kinh, và việc này giúp Việt Nam có nhiều lợi thế hơn.

* Thomas Jandl là một thành viên sáng lập ra công ty Tư vấn Châu Á TJMR – một công ty tham vấn về chính sách kinh tế và đầu tư ở Việt Nam. Ông là tiến sĩ tại khoa Khoa học xã hội và Nhân văn tại Đại học Quốc gia Hà Nội. – Thomas Jandl is a founding partner of TJMR Asia Consulting, a firm advising on economic policy and investment issues in Vietnam, and a non-resident scholar at the Social Sciences and Humanities department at Vietnam National University, Hanoi.

Thomas Jandl, EAF
CTV Phía Trước chuyển ngữ

Shares

46 queries in 2.741 seconds.