Chernobyl: Rúng động Liên bang Xô Viết

Chernobyl: Rúng động Liên bang Xô Viết

Shares

Chernobyl dần trở thành một biểu tượng của một hệ thống tham nhũng và không có hiệu quả tại Liên Xô

Thảm họa tại Chernobyl cách đây ba thập niên xảy ra vào thời điểm khi nền tảng cứng nhắc của hệ thống Soviet bắt đầu bị thách thức ở những cấp độ khác nhau.

Đầu tiên là có một nhà lãnh đạo Soviet mới, mà như cách nói hài hước vào thời điểm đó, người đầu tiên trong suốt một thời gian dài có thể tự đi và nói mà không cần trợ giúp.

Ông Mikhail Gorbachev đã lên cầm quyền được hơn một năm. Ông đã làm rung chuyển không chỉ bộ máy già cỗi trong Đảng Cộng sản mà còn cho phép thậm chí khuyến khích thảo luận về những đề tài mà trước đây là điều cấm kỵ. Kinh tế, đa nguyên về tư tưởng và môi trường là những đề tài hàng đầu trong chương trình nghị sự.

Ông có lẽ không ngờ rằng Chernobyl lại đưa thảo luận và những hoạt động công cộng lên một tầm cỡ mới.

Lãnh tụ Liên Xô, ông Mikhail Gorbachev thăm nhà máy điện nguyên tử

Image captionLãnh tụ Liên Xô, ông Mikhail Gorbachev thăm nhà máy điện nguyên tử hôm 23/02/1989 trong chuyến đi đầu tiên của lãnh đạo Soviet tới nhà máy sau thảm họa 4/1989.

Đột nhiên Liên bang Xô Viết chứng kiến một hiện tượng mới – phong trào xanh, phòng trào từ cơ sở. Đặc biệt tại Ukraine và Belarus, các nước bị ảnh hưởng nặng nề nhất do thảm họa Chernobyl, những phong trào này đã gia tăng sức mức với tốc độ chưa từng biết đến.

Các phong trào này không phải được lãnh đạo bởi các quan chức mà bởi các nhà văn, sinh viên, bác sĩ và các khoa học gia. Và Đảng Cộng sản bỗng thấy mình bị giám sát và chỉ trích nặng nề.

Người dân đã không thể tha thứ cho giới chức trách vì đã nói dối họ về mức độ phóng xạ, với những lời khuyên trái ngược nhau về y tế và sự nhẫn tâm về chính trị.

Nạn nhân của thảm họa Chernobyl

Một ví dụ kinh điển là việc họ từ chối không hủy lễ tuần hành kỷ niệm Ngày Quốc tế Lao động tại Kiev và họ yêu cầu trẻ em phải được đưa ra đường để chứng tỏ là Kiev vẫn an toàn.

Hệ thống không làm việc

Những cuộc tuần hành tại Ukraine được các nhóm phong trào xanh tổ chức và đã tụ hội được hàng chục ngàn người biểu tình.

Dần dần khẩu hiệu của họ bắt đầu thay đổi khi mà Chernobyl dần thể hiện như một biểu tượng của một hệ thống tham nhũng và không có hiệu quả chứ không còn là một tai nạn về công nghệ.

Nhà máy điện nguyên tử Chernobyl

Chẳng bao lâu một phong trào vì dân chủ đã phát triển từ những cuộc biểu tình phản đối tại Ukraine và Belarus – trong đó hệ thống Soviet thiếu hiệu quả là một yếu tố chủ chốt.

Ngoài ra còn vấn đề tiền bạc. Những cuộc can thiệp vẫn kéo dài tại Afghanistan và những thất bại ghê gớm của một nền kinh tế kế hoạch hóa đã dẫn tới tình trạng thiếu trầm trọng các loại lương thực căn bản ở Ukraine – cái niêu cơm của Liên bang Xô Viết – và nó gây ra căng thẳng vào hệ thống nhà nước.

Cộng thêm những chi phí khổng lồ của Chernobyl, nó báo hiệu một kết cục tồi tệ cho tham vọng đổi mới của Tổng thống Gorbachev.

Ông và các đồng minh của ông đã tìm cách hiện đại hóa một thứ vừa không ổn định vừa không có hiệu quả.

Sau Chernobyl, những công dân của chính ông đã không còn tin là có thể làm được điều đó. Các nguy cơ là quá cao.

BBC

Đất Việt là nơi tự do bày tỏ ý kiến, không có chế độ kiểm duyệt. Rất mong nhận được ý kiến của độc giả.