Báo Mỹ: ‘Cơn lũ’ vũ khí Trung Quốc có thể tràn ngập Iran

Tờ National Interest ngày 13.1 đặt câu hỏi liệu cơn lũ vũ khí Trung Quốc có thể sẽ tràn ngập Iran hay không, sau chuyến thăm Iran của ông Tập Cận Bình vào cuối tháng này.

Báo Mỹ: ‘Cơn lũ’ vũ khí Trung Quốc có thể tràn ngập Iran

Shares

TQ sẽ bán tàu cao tốc gắn tên lửa Hầu Bắc cho Iran?

Nhà nghiên cứu Joel Wuthnow ở Trung tâm nghiên cứu vấn đề quân sự Trung Qốc (TQ) ở Đại học quốc phòng Mỹ, là người nêu thắc mắc “lũ” vũ khí Trung Quốc sẽ tràn ngập Iran. Ông viết rằng TQ thường được xem là một “ngư ông đắc lợi” từ thỏa thuận hạt nhân được ký hồi tháng 7.2015.
Theo thỏa thuận Iran ký với các cường quốc, Tehran sẽ hạn chế làm giàu uranium cùng nhiều thay đổi trong chương trình hạt nhân của Iran, đổi lại là phương tây kết thúc cấm vận kinh tế Iran.

Khả năng chấm dứt cấm vận cho các công ty năng lượng TQ có cơ hội tham gia vào công nghiệp dầu khí tự nhiên của Iran, nước có thể trở thành một thị trường xuất khẩu quan trọng cho hàng hóa TQ.

Bắc Kinh cũng có thể giúp Tehran xây dựng cơ sở hạ tầng trong dự án phát triển Á-Âu “Một vành đai, một con đường” của TQ. Bắc Kinh cũng có thể cho Iran vay tiền, thông qua Ngân hàng Phát triển Hạ tầng châu Á (AIIB) do TQ khởi xướng.

Nhiều thỏa thuận có thể được tuyên bố nhân chuyến thăm Iran của Chủ tịch TQ Tập Cận Bình.

Bắc Kinh không chỉ hám lợi…

Nhưng đáng lo nhất là khả năng TQ bán vũ khí cho Iran. Trong các năm 1980 và đầu thập niên 1990, TQ là nguồn cung vũ khí hiện đại chủ lực cho Iran, từ xe tăng, chiến đấu cơ đến tàu tuần tra tấn công cao tốc và tên lửa chống hạm.

Bắc Kinh không chỉ hám lợi, mà còn có tham vọng chiến lược đẩy Iran thành một bức tường thành chống ảnh hưởng của Mỹ ở Trung Đông.

Cuối thập niên 1990 và đầu những năm 2000, doanh số vũ khí TQ bán cho Iran giảm hẳn, vì sức ép của Mỹ và Liên Hợp Quốc cấm vận Iran. Các lệnh trừng phạt này ban đầu cấm các nước thành viên tham gia công nghiệp tên lửa đạn đạo và hạt nhân của Iran, sau này cấm cả mảng vũ khí quy ước như tàu chiến, chiến đấu cơ.

Iran càng lúc càng bị cô lập khiến TQ nản trong việc duy trì quan hệ an ninh chặt chẽ với Tehran. Hậu quả là chuyện mua bán vũ khí giữa Iran-TQ suy giảm mạnh trong 10 năm qua.

Nhưng thỏa thuận hạt nhân khiến Liên hợp quốc (LHQ) dỡ bỏ lệnh cấm vận, có thể giúp TQ và các nước khác lại xuất khẩu vũ khí quy ước qua Iran trong 8 năm tới, với điều kiện là có sự chấp thuận của Hội đồng bảo an LHQ.

Sau 8 năm đó, ngay cả những hạn chế này cũng được xóa bỏ, với điều kiện Iran tuân thủ thỏa thuận. Ngoài ra, một số vũ khí có thể bán cho Iran mà không cần sự cho phép.
Ví dụ: Nga đã nêu việc bán tên lửa phòng thủ S-300 cho Iran là chấp nhận được, vì hệ thống này không bị cấm đặc biệt trong thỏa thuận hạt nhân. TQ cũng có thể lý luận tương tự đối với các loại vũ khí hạng nhẹ, tên lửa tầm ngắn cùng các hệ thống khác.

Iran sẽ dùng vũ khí TQ để dọa Mỹ

Trong vài năm tới, TQ có thể ráng bán nhiều loại vũ khí hiện đại cho Iran, như chiến đấu cơ J-10, tàu cao tốc gắn tên lửa 022 lớp Hầu Bắc (TQ cũng muốn bán tàu này cho Pakistan). Đó sẽ là một lựa chọn hợp lý, dựa trên quan hệ hải quân ngày càng tăng giữa TQ-Iran.

TQ cũng có thể chuyển giao tri thức kỹ thuật và tên lửa hành trình, cho phép Iran cải thiện chương trình tên lửa hành trình nội địa.

Các hệ thống khác có thể là máy bay không người lái, vũ khí không gian, các phụ tùng tên lửa phòng thủ và hệ thống chiến tranh điện tử. Việc bán đa số các món này cần có sự chấp thuận của LHQ, nhưng TQ có thể đạt được sự cho phép vì là thành viên thường trực hội đồng bảo an LHQ.

Mối quan hệ khắng khít về vũ khí của TQ-Iran rất có ý nghĩa với Mỹ và an ninh khu vực: có tàu cao tốc mang tên lửa, tên lửa chống hạm… giúp Iran củng cố khả năng chống tiếp cận/chống xâm nhập (A2/AD), chặn quân Mỹ nếu như xảy ra một cuộc khủng hoảng.

TQ cũng đã tăng cường khả năng A2/AD để chống Mỹ can thiệp, nhất là trong bối cảnh một cuộc khủng hoảng ở eo biển Đài Loan.

Ví dụ: Iran có thể dùng vũ khí TQ để tăng dọa nạt tàu chiến Mỹ ở eo biển Hormuz, một tuyến đường biển quan trọng cho các nước vùng Vịnh xuất khẩu dầu thô đến các thị trường toàn cầu.

Iran cũng có thể sử dụng các vũ khí này để thực hiện các chiến dịch khiêu khích quân Mỹ tại khu vực. Hồi tháng 2.2015, quân Iran dùng tàu cao tốc, tên lửa vác vai và tên lửa hành trình để tiêu diệt một tàu sân bay Mỹ giả.

Cuối năm 2015, Iran phóng thử một tên lửa đến gần hàng khôn mẫu hạm Harry Truman của hải quân Mỹ đang đi qua Eo Hormuz.

Nguồn vũ khí TQ có thể dẫn đến sự tiếp tục hoặc tăng cường những hành vi khiêu khích này. Sự hỗ trợ quân sự của TQ cũng cho phép Iran cải thiện khả năng tên lửa tầm xa, vốn có thể gây nguy hiểm cho các mục tiêu quân sự của Mỹ, như các căn cứ Mỹ ở đảo Diego Garcia trên Ấn Độ Dương.

Bắc Kinh sẽ có lựa chọn khôn ngoan nào?

TQ đã hứa tuân thủ hướng dẫn Chế độ kiểm soát công nghệ tên lửa (MTRC), vốn hạn chế chuyển giao phụ tùng và công nghệ có thể dùng cho tên lửa đạn đạo tầm xa và tên lửa hành trình, nhưng đôi lúc họ phớt lờ sự tuân thủ.

TQ xuất khẩu vũ khí qua Iran cũng gây quan ngại về sự gia tăng vũ khí ở Trung Đông. Như để mở rộng tầm ảnh hưởng ở đây, Iran có thể tái xuất vũ khí qua Syria, nơi mà Iran đang yểm trợ quân sự cho chế độ Tổng thống Bashar Assad.

Iran cũng có thể chuyển vũ khí TQ cho các nhóm khủng bố như Hezbollah ở Lebanon và quân nổi dậy Shiite ở Iraq, để các nhóm này tấn công các mục tiêu quân sự dân sự.

Nhưng quan chức ngoại giao TQ có thể cản chuyện tái xuất khẩu vũ khí qua Iran, vì làm thế sẽ là thách thức cho ý định lập quan hệ tích cực với Mỹ. Những vụ bán vũ khí lớn cũng phá quan hệ của TQ với nhiều nước ở Vùng Vịnh có xung khắc với Iran, như Ả rập Saudi, Thổ Nhĩ Kỳ và Israel.

Một số công ty TQ có thể cảnh giác, sợ vi phạm lệnh cấm vận của Mỹ vốn sẽ tiếp tục chỉ trích Iran về các mảng nhân quyền, chống khủng bố. Tuy nhiên, Quân đội giải phóng nhân dân TQ (PLA) và các nhà sản xuất vũ khí có thể “chạy chọt”, để họ nối lại chuyện bán vũ khí cho Iran.

Trong quá khứ, một số nhà chiến lược quân sự xem việc bán vũ khí là một cách chống “Mỹ độc bá Trung Đông” và cần xây một trật tự thế giới đa cực. Các nhà buôn vũ khí có thể tìm cách duy trì ưu thế cạnh tranh, bằng cách khai thác một thị trường quan trọng mới.

Tất cả sẽ tùy thuộc lãnh đạo TQ, kể cả ông Tập, sẽ quyết thế nào về cách lại bán vũ khí cho TQ.

Mỹ có thể có những bước nhằm kéo giảm nguy cơ tái lập sự hợp tác vũ khí TQ-Iran. Mỹ sẽ phải làm việc với Anh, Pháp cùng các đối tác trong HĐBA LHQ, để không cho phép bán nhiều vũ khí quy ước cho Iran. Mỹ cũng phải siết lệnh trừng phạt Iran của họ, như phải có lệnh trừng phạt mới đối với chương trình tên lửa đạn đạo của Iran.

Các quan chức Mỹ cũng phải ép đồng nhiệm TQ không bán các hệ thống vũ khí hiện đại cho Iran, buộc TQ tuân thủ chặt MTCR để hạn chế xuất khẩu công nghệ tên lửa.

Có thêm khả năng quân sự sẽ cho phép Iran tiến hành một chủ trương đối ngoại cứng rắn, hung hăng. Điều này sẽ khiến TQ khó thể đạt được việc cần sự ổn định của một khu vực tiếp tục rót dầu cho TQ.

Vì thế, việc Bắc Kinh hạn chế bán vũ khí cho Iran sẽ không chỉ tránh được căng thẳng với Mỹ cùng các nước khác (gồm Ả rập Saudi và Israel) mà sẽ còn hỗ trợ cho chính các quyền lợi quốc gia của TQ.

(theo National Interest)

Đất Việt là nơi tự do bày tỏ ý kiến, không có chế độ kiểm duyệt. Rất mong nhận được ý kiến của độc giả.